Tasfir Ibn Kathir: Al Fatiha (Otwarcie Księgi)

Znaczenie sury Al-Fātiḥah i jej różne nazwy

Ta sura nazywana jest Al-Fatiha, czyli Otwarcie Księgi, sura, od której rozpoczyna się modlitwa.

Jest również nazywana Umm al-Kitab (Matka Księgi), zgodnie z opinią większości uczonych.

W autentycznym hadisie przekazanym przez at-Tirmidhiego, który ocenił go jako sahih, Abu Hurajra przekazał, że Posłaniec Allaha ﷺ powiedział: „Alhamdu lillahi Rabbil alamin jest Matką Koranu, Matką Księgi, siedmioma często powtarzanymi wersetami oraz Wspaniałym Koranem.”

Sura ta nazywana jest również Al-Ḥamd (Chwała) oraz As-Salah (Modlitwa), ponieważ Prorok ﷺ powiedział, że jego Pan powiedział: „Podzieliłem modlitwę (tj. Al-Fatihę) pomiędzy Mnie a Mojego sługę na dwie części. Gdy sługa mówi: ‘Chwała Allahowi, Panu światów’, Allah mówi: ‘Mój sługa Mnie pochwalił.’”

Al-Fatiha została nazwana As-Salah, ponieważ jej recytacja jest warunkiem ważności modlitwy (salah, czyli salat).

Al-Fatiha była również nazywana Asz-Szifā’ (Uzdrowienie). Nazywana jest także Ar-Ruqyah (zaklęcie lecznicze, duchowe lekarstwo), ponieważ w wiarygodnych przekazach znajduje się relacja Abu Sa‘ida, który opowiedział historię towarzysza Proroka używającego Al-Fatihy jako lekarstwa dla wodza plemienia ukąszonego przez jadowite stworzenie. Później Posłaniec Allaha ﷺ powiedział do jednego z towarzyszy: „Skąd wiedziałeś, że jest ona ruqyah?”

Al-Fātiḥah została objawiona w Mekce, jak przekazali Ibn ‘Abbās, Qatādah oraz Abu al-‘Ālijah.

Allah powiedział: „Zaprawdę, obdarzyliśmy cię siedmioma często powtarzanymi wersetami”
(tj. surą Al-Fatiha) (Koran 15:87)

A Allah wie najlepiej.

Ile ajatów zawiera Al-Fatiha? 

Nie ma różnicy zdań co do tego, że Al-Fatiha zawiera siedem ajatów. Zgodnie z opinią większości recytatorów z Al-Kufy, grupy Towarzyszy (Sahaba), Tabi‘in oraz wielu uczonych z kolejnych pokoleń, Bismillah stanowi oddzielny ajat na początku sury. Do tego zagadnienia jeszcze powrócimy, jeśli Allah zechce, bo w Nim pokładamy ufność.

Liczba słów i liter w Al-Fātiḥah

Uczeni mówią, że Al-Fātiḥah składa się z dwudziestu pięciu słów i zawiera sto trzynaście liter.

Dlaczego nazywana jest Umm al-Kitab?

Na początku swojej Księgi Tafsiru w Sahih, al-Buchari powiedział: „Nazywana jest Umm al-Kitāb, ponieważ Koran rozpoczyna się nią oraz dlatego, że modlitwa rozpoczyna się jej recytacją.”

Powiedziano również, że została nazwana Umm al-Kitāb, ponieważ zawiera znaczenia całego Koranu.

Ibn Dżarir powiedział: „Arabowie nazywają każdą sprawę obejmującą wiele szczegółowych zagadnień ‘Umm’. Na przykład nazywają skórę otaczającą mózg Umm ar-Ra’s. Nazywają także sztandar, który gromadzi szeregi armii, Umm.” Dodał również: „Mekkę nazwano Umm al-Qurā (Matką Osad), ponieważ jest ona największa i przewodzi wszystkim osadom. Powiedziano także, że ziemia została stworzona, zaczynając od Mekki.”

Ponadto imam Ahmad przekazał, że Abu Hurajra opowiadał o Umm al-Qur’an, iż Prorok ﷺ powiedział „Jest ona Matką Koranu, siedmioma często powtarzanymi (wersetami) oraz Wspaniałym Koranem.”

Również Abu Dża‘far Muhammad ibn Dżarir at-Tabari przekazał od Abu Hurajry, że Posłaniec Allaha ﷺ powiedział o Al-Fātiḥah: „Jest ona Matką Koranu, Otwarciem Księgi oraz siedmioma często powtarzanymi (wersetami).”

Imam Ahmad ibn Hanbal przekazał w Musnadzie, że Abu Sa‘id ibn al-Mu‘alla powiedział: „Modliłem się, gdy Prorok ﷺ mnie zawołał. Nie odpowiedziałem mu, dopóki nie zakończyłem modlitwy. Następnie poszedłem do niego, a on powiedział: «Co powstrzymało cię przed przyjściem?». Odpowiedziałem: «O Posłańcu Allaha ﷺ, modliłem się.». Wtedy powiedział: «Czy Allah nie powiedział:‘O wy, którzy wierzycie! Odpowiadajcie Allahowi i Posłańcowi, gdy was wzywa do tego, co daje wam życie’?*”. Następnie powiedział: „Zanim opuścisz meczet, nauczę cię największej sury w Koranie.”Trzymał mnie za rękę, a gdy miał już wychodzić z meczetu, powiedziałem: „O Posłańcu Allaha ﷺ, powiedziałeś, że nauczysz mnie największej sury w Koranie.” On odpowiedział: „Tak.” I powiedział: „Al-ḥamdu lillahi Rabbil-‘Alamin.” Następnie dodał: „Tak, są to siedem często powtarzanych (wersetów) oraz Wspaniały Koran, który został mi dany.”

Hadis ten przekazali również al-Buchari, Abu Dawud, an-Nasa’i oraz Ibn Madża.

Również imam Ahmad przekazał, że Abu Hurajra powiedział: „Posłaniec Allaha ﷺ wyszedł, gdy Ubayy ibn Ka‘b modlił się, i powiedział:«O Ubayy!» Ubayy nie odpowiedział. Prorok ﷺ powtórzył: «O Ubayy!»Ubayy przyspieszył modlitwę, po czym podszedł do Posłańca Allaha ﷺ i powiedział: «Pokój z tobą, o Posłańcu Allaha ﷺ!» Prorok ﷺ odpowiedział: «Pokój z tobą. O Ubayy, co powstrzymało cię przed odpowiedzią, gdy cię wołałem?» Ubayy powiedział: «O Posłańcu Allaha ﷺ, modliłem się.» Wtedy Prorok ﷺ powiedział: «Czy nie czytałeś w tym, co Allah mi objawił: ‘Odpowiadajcie Allahowi i Posłańcowi, gdy was wzywa do tego, co daje wam życie’?»* Ubayy odpowiedział: «Tak, o Posłańcu Allaha ﷺ. Nie uczynię tego ponownie.» Następnie Prorok ﷺ powiedział: „Czy chciałbyś, abym nauczył cię sury, podobnej do której nie zostało objawione nic ani w Torze, ani w Ewangelii, ani w Psalmach, ani w Furqanie (Koranie)?” Ubayy odpowiedział: «Tak, o Posłańcu Allaha ﷺ!» Posłaniec Allaha ﷺ powiedział: „Mam nadzieję, że nie wyjdę przez te drzwi, dopóki cię jej nie nauczę.” Ubayy powiedział „Posłaniec Allaha ﷺ trzymał mnie za rękę i rozmawiał ze mną. Zwolniłem kroku, obawiając się, że dojdzie do drzwi, zanim zakończy rozmowę. Gdy zbliżyliśmy się do drzwi, powiedziałem:
‘O Posłańcu Allaha ﷺ, jaka jest ta sura, którą obiecałeś mnie nauczyć?’. On zapytał: «Co recytujesz w modlitwie?». Odpowiedziałem: «Zarecytowałem mu Umm al-Qur’an.». Wtedy powiedział: „Na Tego, w którego ręku jest moja dusza! Allah nigdy nie objawił w Torze, Ewangelii, Psalmach ani w Furqanie sury podobnej do niej. Jest ona siedmioma często powtarzanymi wersetami, które zostały mi dane.” 

At-Tirmidhi również przekazał ten hadis, a w jego wersji Prorok ﷺ powiedział: „Jest ona jedną z siedmiu często powtarzanych (wersetów) oraz Wspaniałym Koranem, który został mi dany.”

At-Tirmidhi skomentował, że hadis ten jest hasan sahih.

Istnieje podobny hadis na ten temat przekazany od Anasa ibn Malika.

Ponadto ‘Abdullah, syn imama Ahmada, przekazał ten hadis od Abu Hurajry, od Ubayya ibn Ka‘ba, przytaczając dłuższą, lecz podobną wersję powyższego hadisu.

Dodatkowo at-Tirmidhi i an-Nasa’i przekazali ten hadis od Abu Hurajry, od Ubayya ibn Ka‘ba, który powiedział, że Posłaniec Allaha ﷺ powiedział: „Allah nigdy nie objawił w Torze ani w Ewangelii niczego podobnego do Umm al-Qur’an. Jest ona siedmioma często powtarzanymi wersetami i została podzielona na dwie połowy pomiędzy Mnie a Mojego sługę.”

Jest to brzmienie przekazane przez an-Nasa’iego. At-Tirmidhi powiedział, że hadis ten jest hasan gharīb.

Również imam Ahmad przekazał, że Ibn Dżabir powiedział: „Udałem się do Posłańca Allaha ﷺ po tym, jak wylał wodę (do ablucji), i powiedziałem: ‘Pokój z tobą, o Posłańcu Allaha ﷺ!’. Lecz on mi nie odpowiedział. Powtórzyłem więc: ‘Pokój z tobą, o Posłańcu Allaha ﷺ!’ Ponownie mi nie odpowiedział. Powtórzyłem to po raz trzeci, a on wciąż nie odpowiedział. Posłaniec Allaha ﷺ odszedł, a ja podążałem za nim, aż dotarł do swojego domu. Następnie udałem się do meczetu i usiadłem tam, smutny i przygnębiony. Posłaniec Allaha ﷺ wyszedł po dokonaniu ablucji i powiedział: ‘Pokój i miłosierdzie Allaha niech będą z tobą, pokój i miłosierdzie Allaha niech będą z tobą, pokój i miłosierdzie Allaha niech będą z tobą.’ Następnie powiedział:‘O ‘Abdullahu ibn Dżabir! Czy mam cię poinformować o najlepszej surze w Koranie?’. Odpowiedziałem: ‘Tak, o Posłańcu Allaha ﷺ!’. Powiedział: ‘Recytuj: „Chwała Allahowi, Panu światów”, aż do jej zakończenia.’”

Ten hadis posiada dobry (hasan) łańcuch przekazicieli. Niektórzy uczeni uznali ten hadis za dowód na to, że niektóre ajaty i sury mają większą wartość i cnoty niż inne. 

Ponadto, w rozdziale dotyczącym cnót Koranu, al-Buchari przekazał, że Abu Sa‘id al-Chudri powiedział:„Pewnego razu byliśmy w podróży, gdy przyszła służąca i powiedziała: ‘Wódz tej okolicy został ukąszony (zatruty), a nasi ludzie są nieobecni. Czy jest wśród was ktoś, kto potrafi leczyć?’. Wtedy wstał pewien mężczyzna, którego umiejętności lecznicze wcześniej nas nie interesowały. Wykonał dla niego rukję i wódz został uzdrowiony. Wódz podarował mu trzydzieści owiec oraz mleko. Gdy wrócił do nas, powiedzieliśmy: ‘Czy znałeś jakieś szczególne zaklęcie lecznicze, czy robiłeś to już wcześniej?’. Odpowiedział:‘Użyłem jedynie Umm al-Kitab jako rukję.’. Powiedzieliśmy:‘Nie róbmy nic więcej, dopóki nie zapytamy Posłańca Allaha ﷺ.’Po powrocie do Medyny opowiedzieliśmy Prorokowi ﷺ o tym, co się wydarzyło. Posłaniec Allaha ﷺ powiedział: „Skąd on wiedział, że jest to rukja? Podzielcie (owce) i przeznaczcie również dla mnie część.”

Również Muslim przekazał w swoim Sahih, an-Nasa’i w Sunan, że Ibn ‘Abbās powiedział: „Gdy Dżibril (Gabriel) był z Posłańcem Allaha ﷺ, usłyszał dźwięk dochodzący z góry. Dżibril podniósł wzrok ku niebu i powiedział: ‘To są drzwi w niebie, które właśnie się otwierają, a nigdy wcześniej nie były otwarte.’ Z tych drzwi zstąpił anioł i przyszedł do Proroka ﷺ, mówiąc: ‘Przyjmij radosną nowinę o dwóch światłach, które zostały ci dane, a których nie otrzymał żaden prorok przed tobą: Otwarcie Księgi oraz ostatnie ajaty sury Al-Baqarah. Nie przeczytasz z nich ani jednej litery, abyś nie otrzymał z tego korzyści.’”

Jest to brzmienie przekazane przez an-Nasa’iego (Al-Kubra 5:12). Muslim przekazał podobne brzmienie (1:554).

Al-Fatiḥa a modlitwa (ṣalat)

Muslim przekazał, że Abu Hurajra powiedział, iż Prorok ﷺ powiedział: „Każda modlitwa, w której nie została zarecytowana Umm al-Qur’an, jest niepełna.” Powiedział to trzykrotnie. Abu Hurajrę zapytano:„A co, gdy stoimy za imamem?”Odpowiedział: „Recytuj ją po cichu (dla siebie), ponieważ słyszałem Posłańca Allaha ﷺ mówiącego:”Allah Potężny i Wzniosły powiedział: „Podzieliłem modlitwę (Al-Fatihę) pomiędzy Mnie a Mojego sługę na dwie części, a Mój sługa otrzyma to, o co prosi. Gdy sługa mówi: ‘Chwała Allahowi, Panu światów’,Allah mówi: ‘Mój sługa Mnie pochwalił.’ Gdy mówi:
‘Miłosierny, Litościwy’, Allah mówi: ‘Mój sługa Mnie wychwalił.’ Gdy mówi: ‘Władca Dnia Sądu’, Allah mówi: ‘Mój sługa Mnie wywyższył’, a w innym przekazie: ‘Mój sługa powierzył Mi wszystkie sprawy.’ Gdy mówi: ‘Ciebie jedynie czcimy i Ciebie jedynie prosimy o pomoc’. Allah mówi: ‘To jest pomiędzy Mną a Moim sługą i Mój sługa otrzyma to, o co prosił.’ Gdy mówi: ‘Prowadź nas drogą prostą, drogą tych, których obdarzyłeś łaską, nie tych, na których spadł gniew, ani tych, którzy zbłądzili’, Allah mówi: ‘To jest dla Mojego sługi i Mój sługa otrzyma to, o co prosił.’”

Są to słowa przekazane przez an-Nasa’iego. Zarówno Muslim, jak i an-Nasa’i przekazali również następujące brzmienie: „Połowa jest dla Mnie, a połowa dla Mojego sługi, i Mój sługa otrzyma to, o co prosił.”

Wyjaśnienie tego hadisu

Ostatni hadis użył słowa ṣalah / salat (modlitwa) w znaczeniu recytacji Koranu (w tym przypadku Al-Fatihy), podobnie jak Allah powiedział w innym wersecie:

 وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلاً

„Nie odmawiaj swojej modlitwy ani zbyt głośno, ani zbyt cicho, lecz obierz drogę pośrednią.”

To znaczy: w odniesieniu do recytacji Koranu, jak zostało to autentycznie przekazane od Ibn ‘Abbāsa.

Również w tym hadisie Allah powiedział: „Podzieliłem modlitwę pomiędzy Siebie a Mojego sługę na dwie części: jedna część należy do Mnie, a druga do Mojego sługi. A Mój sługa otrzyma to, o co poprosi.”

Następnie Allah wyjaśnił ten podział w odniesieniu do recytacji Al-Fatiḥy, ukazując tym samym ogromne znaczenie recytowania Koranu w modlitwie, ponieważ jest to jeden z najważniejszych filarów salatu.

Dlatego właśnie użyto tutaj słowa „modlitwa”, mimo że w rzeczywistości chodziło tylko o jej część, czyli recytację Koranu. Podobnie słowo „recytacja” zostało użyte w znaczeniu modlitwy, jak w słowach Allaha:

وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا

„I recytuj Koran o świcie. Zaprawdę, recytacja o świcie jest świadczona.”

Odnosi się to do modlitwy Fadżr. Oba sahihy (al-Buchari i Muslim) przekazują, że aniołowie nocy i dnia uczestniczą w tej modlitwie.

Recytowanie Al-Fatihy jest obowiązkowe w każdym rakacie modlitwy

Wszystkie te dowody potwierdzają, że recytowanie Koranu (Al-Fatihy) w modlitwie jest obowiązkowe i że wśród uczonych panuje w tej kwestii jednomyślność (idżmaʿ). Potwierdza to również wspomniany wcześniej hadis, w którym Prorok ﷺ powiedział: „Ktokolwiek odprawi modlitwę, w której nie wyrecytuje Matki Koranu (Umm al-Qurʾān), jego modlitwa jest niepełna.” Również oba Sahihy (al-Buchārī i Muslim) przekazują, że ʿUbāda ibn aṣ-Ṣāmit powiedział, iż Posłaniec Allaha ﷺ powiedział:„Nie ma modlitwy dla tego, kto nie recytuje Otwarcia Księgi (Al-Fātiḥy).”

Ponadto w Ṣaḥiḥach Ibn Chuzajmy i Ibn Ḥibbāna przekazano, że Abū Hurajra powiedział, iż Posłaniec Allaha ﷺ powiedział: „Modlitwa, w której nie recytuje się Matki Koranu, jest nieważna.”

Istnieje wiele innych hadisów na ten temat. Dlatego recytowanie Otwarcia Księgi (Al-Fātiḥy) w modlitwie jest obowiązkowe dla imama oraz dla tych, którzy modlą się za nim: w każdej modlitwie i w każdym rakacie.

Tafsir istiaza (szukanie schronienia u Allaha przed Szatanem)

Allah powiedział: „Okazuj przebaczenie, nakazuj dobro i odwracaj się od głupców. A jeśli podsunie ci zło szepczący Szatan, szukaj schronienia u Allaha; zaprawdę, On jest Słyszący, Wiedzący.” (7:199-200)

„Odpieraj zło tym, co lepsze. My najlepiej wiemy, co oni wypowiadają. I powiedz: ‘Panie mój! Szukam u Ciebie schronienia przed podszeptami Szatanów. I szukam u Ciebie schronienia, Panie mój, aby nie mogli się do mnie zbliżyć.’” (23:96-98)

„Nie są równe dobro i zło, odpieraj zło tym, co lepsze, a wtedy ten, z którym byłeś wrogo nastawiony, stanie się jak bliski przyjaciel. I nie dostąpią tego inni, tylko ci, którzy są cierpliwi; i nie dostąpią tego nikt, tylko właściciel wielkiego szczęścia. A jeśli podszept Szatana będzie cię nachodził, szukaj schronienia u Allaha; zaprawdę, On jest Słyszący, Wiedzący.” (41:34-36)

Są to trzy wersety, które niosą to znaczenie. Allah nakazuje być łagodnym wobec ludzkiego wroga, aby jego łagodna natura mogła sprawić, że stanie się sojusznikiem i wsparciem. Jednocześnie nakazuje szukać schronienia przed wrogiem szatańskim, ponieważ szatan nigdy nie ustaje w swojej wrogości. Szatan dąży do zguby Syna Adama z powodu swojej przewrotnej nienawiści, którą zawsze żywił wobec Adama, ojca ludzkości. Allah powiedział: „O dzieci Adama! Niech Szatan was nie zwiedzie, tak jak wyprowadził waszych rodziców Adama i Hawwę z Raju.” (7:27)

„Zaprawdę, Szatan jest dla was wrogiem, więc traktujcie go jako wroga. On jedynie wzywa swoich zwolenników, aby stali się mieszkańcami Płonącego Ognia.” (35:6)

„Czy więc weźmiecie go i jego potomstwo za opiekunów zamiast Mnie, choć oni są dla was wrogami? Jakaż zła zamiana dla niesprawiedliwych!” (18:50)

Szatan zapewniał Adama, że chce mu doradzić, ale kłamał. Skoro tak, jak miałby nas traktować po tym, jak przysiągł: „Przysięgam Twoją potęgą, na pewno zwiodę ich wszystkich, z wyjątkiem Twoich wybranych sług.” (38:82-83)

Allah również powiedział: „A kiedy będziesz recytował Koran, szukaj schronienia u Allaha przed Szatanem wyklętym. Zaprawdę, nie ma on władzy nad tymi, którzy wierzą i pokładają zaufanie tylko w swoim Panu. Jego władza obejmuje jedynie tych, którzy go naśladują i ci, którzy czynią z Nim wspólników.” (16:98-100)

Szukanie schronienia (istiaza) przed recytacją Koranu

Allah powiedział: „A kiedy będziesz recytował Koran, szukaj schronienia u Allaha przed Szatanem wyklętym (przeklętym).” (16:98)

Znaczy to, że przed recytacją Koranu należy szukać u Allaha ochrony przed Szatanem. Podobnie Allah powiedział: „A kiedy zamierzacie odprawić modlitwę, obmyjcie twarze i ręce (do łokci).” (5:6)

Co oznacza, że przed wstaniem do modlitwy należy się oczyścić, jak wynika z hadisów, które wcześniej przytoczyliśmy.

Imam Ahmad zanotował, że Abu Saʿid Al-Khudri powiedział: „Kiedy Posłaniec Allaha ﷺ wstawał do nocnej modlitwy, zaczynał od Takbiru (mówiąc Allahu Akbar, Allah jest Największy), a następnie odmawiał: „Chwała Tobie, O Allahu, i dzięki Ci, błogosławione jest Twoje Imię, wysławiona Twoja potęga, i nie ma boga godnego czci oprócz Ciebie.” Następnie trzykrotnie powtarzał: „Nie ma boga godnego czci oprócz Allaha.” A potem mówił: „Szukam schronienia u Allaha, Słyszącego i Wiedzącego, przed Szatanem wyklętym, przed jego naciskami, zwodniczymi podszeptami i poezją.” 

Czterej autorzy Sunan zebrali ten hadis, a At-Tirmidhi uznał go za najsłynniejszy w tej tematyce.

Abu Dawud i Ibn Majah zanotowali, że Jubayr bin Mutʿim powiedział, iż jego ojciec powiedział: „Kiedy Posłaniec Allaha ﷺ rozpoczynał modlitwę, mówił: „Allah jest Największy, Największy (trzykrotnie); chwała Allahowi zawsze (trzykrotnie); chwała Allahowi rano i wieczorem (trzykrotnie). O Allahu! Szukam u Ciebie schronienia przed Szatanem wyklętym, przed jego Hamz, Nafkh i Nafth.”

ʿAmr wyjaśnił, że: Hamz oznacza duszenie, Nafkh oznacza pychę/arogancję, Nafth oznacza poezję.

Ibn Majah zanotował również, że ʿAli bin Al-Mundhir powiedział, iż Ibn Fudayl przekazał, że ʿAtaʾ bin As-Saʿib powiedział, iż Abu ʿAbdur-Rahman As-Sulami przekazał od Ibn Masʿuda, że Prorok ﷺ powiedział: „O Allahu! Szukam u Ciebie schronienia przed Szatanem wyklętym, przed jego Hamz, Nafkh i Nafth.” Tutaj Hamz oznacza śmierć, Nafkh pychę, a Nafth poezję.

Szukanie schronienia u Allaha w stanie gniewu

W swoim Musnadzie Al-Hafiz Abu Yaʿla Ahmad bin ʿAli bin Al-Muthanna Al-Mawsili zanotował, że Ubayy bin Kaʿb powiedział: „Dwóch mężczyzn spierało się ze sobą w obecności Posłańca Allaha ﷺ i nos jednego z nich spuchł z powodu ogromnego gniewu. Posłaniec Allaha ﷺ powiedział: «Wiem o słowach, które jeśli je powie, to co czuje minie: 'Szukam schronienia u Allaha przed Szatanem wyklętym'»”

Hadis ten zanotował również An-Nasa'i w swojej książce Al-Yawm wal-Laylah.

Al-Bukhari zanotował, że Sulayman bin Surad powiedział: „Dwóch mężczyzn spierało się w obecności Proroka, kiedy z nim siedzieliśmy. Jeden z nich przeklinał drugiego, a jego twarz zaczerwieniła się z gniewu. Prorok powiedział: «Wiem o słowie, które jeśli je wypowie, zniknie to, co czuje: 'Szukam schronienia u Allaha przed Szatanem wyklętym'»” Ludzie powiedzieli do mężczyzny: „Nie słyszysz, co mówi Posłaniec Allaha ﷺ?” On odpowiedział: „Nie jestem szalony.”

Hadis ten zanotowali również Muslim, Abu Dawud i An-Nasa'i.

Istnieje wiele innych hadisów dotyczących szukania schronienia u Allaha. Temat ten można znaleźć w księgach o modlitwach i o zaletach sprawiedliwych, dobrych uczynków.

Czy istiaza (szukanie schronienia u Allaha) jest obowiązkowe?

Większość uczonych twierdzi, że recytowanie istiazy (zarówno w modlitwie, jak i podczas czytania Koranu) jest zalecane, ale nie jest obowiązkowe, dlatego jego pominięcie nie stanowi grzechu.

Jednak Ar-Razi zanotował, że ʿAtaʾ bin Abi Rabah powiedział, że istiaza jest obowiązkowa w modlitwie oraz podczas czytania Koranu. Na poparcie swojego stanowiska Ar-Razi powołał się na oczywiste znaczenie ajah:

فَاسْتَعِذْ

„Więc szukaj schronienia.”

Według niego ajah zawiera nakaz wymagający wykonania. Ponadto, Prorok ﷺ zawsze recytował istiazę. 

Dodatkowo, istiaza chroni przed złem Szatana, co jest konieczne, a zasada jest taka, że środek potrzebny do wypełnienia wymogu religii również staje się wymagany.

I kiedy ktoś mówi: „Szukam schronienia u Allaha przed Szatanem wyklętym.” - to wystarczy.

Cnoty istiazy (szukania schronienia u Allaha)

Istiaza oczyszcza usta z brudnej mowy, w której mogły one uczestniczyć. Oczyszcza również usta i przygotowuje je do recytowania słów Allaha.

Ponadto istiaza oznacza szukanie pomocy u Allaha i uznanie Jego mocy do czynienia wszystkiego. Istiaza również potwierdza pokorę sługi, jego słabość i niemożność stawienia czoła wrogowi jego wewnętrznego zła, którego sam Allah, Stwórca tego wroga, może powstrzymać i pokonać. Ten wróg nie przyjmuje dobroci, w przeciwieństwie do wroga ludzkiego.

W Koranie są trzy ajaty, które potwierdzają tę prawdę. Ponadto Allah powiedział:
إِنَّ عِبَادِى لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَـنٌ وَكَفَى بِرَبِّكَ وَكِيلاً

Zaprawdę, nad Moimi sługami (tj. prawdziwymi wierzącymi w Jednego Boga) nie masz żadnej władzy. A twój Pan wystarczy jako Opiekun. 

Warto tutaj zaznaczyć, że wierzący, których zabijają ludzie-wrogowie, stają się męczennikami, podczas gdy ci, którzy padną ofiarą wewnętrznego wroga, Szatana, stają się ofiarami jego pułapek. Dalej, wierzący pokonani przez wroga jawnego, czyli niewierzących,  otrzymują nagrodę, podczas gdy ci pokonani przez wewnętrznego wroga zasługują na grzech i stają się zagubieni.

Ponieważ Szatan widzi człowieka tam, gdzie człowiek nie widzi jego, stosowne jest, aby wierzący szukali schronienia u Allaha, którego Szatan nie może zobaczyć. Istiaza jest więc formą zbliżania się do Allaha i szukania u Niego ochrony przed złem każdego złego stworzenia.

Co oznacza istiaza? 

Istiaza oznacza: „Szukam schronienia u Allaha przed przeklętym Szatanem, aby nie mógł wpłynąć na moje sprawy religijne ani świeckie, nie powstrzymał mnie od przestrzegania tego, co mi nakazano, ani nie skusił do tego, co mi zakazano.”

Zaprawdę, tylko Allah jest w stanie powstrzymać zło Szatana od dotknięcia Syna Adama. Dlatego Allah pozwolił nam być łagodnymi i życzliwymi wobec ludzkiego diabła, aby jego miękka natura mogła spowodować, że powstrzyma się od złego, w którym uczestniczy.

Jednak Allah wymaga od nas, abyśmy szukali u Niego schronienia przed złem Szatana, ponieważ Szatan nie przyjmuje żadnych przekupstw ani dobroć na niego nie działa. On jest czystym złem. Tylko Ten, który stworzył Szatana, jest w stanie powstrzymać jego zło.

To znaczenie powtarza się w zaledwie trzech ajatach w Koranie.

Allah powiedział w Surze Al-Aʿraf:

خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِض عَنِ الْجَـهِلِينَ

„Okazuj przebaczenie, nakazuj dobro i odwracaj się od głupców (tj. nie karz ich).” (7:199)

(inne tłumaczenie: Trzymaj się przebaczenia! Nakazuj dobro, a odsuwaj się od nieświadomych!)

To dotyczy postępowania wobec ludzi.

Następnie w tej samej surze Allah powiedział:

وَإِمَّا يَنَزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَـنِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

„A jeśli przyjdzie do ciebie podszept od Szatana, szukaj schronienia u Allaha. Zaprawdę, On jest Wsłuchany, Wszechwiedzący.” (7:200)

Allah również powiedział w Surze Al-Mu’minun:
ادْفَعْ بِالَّتِى هِىَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَصِفُونَ - وَقُلْ رَّبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيـطِينِ - وَأَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَن يَحْضُرُونِ

„Odpieraj zło tym, co jest lepsze. My najlepiej znamy, co oni mówią. I powiedz: «Panie mój! Szukam u Ciebie schronienia przed podszeptami Szatanów. I szukam u Ciebie, Panie mój! aby nie podeszli do mnie.»” (23:96-98)

Dalej, Allah powiedział w Surze As-Sajdah:

وَلاَ تَسْتَوِى الْحَسَنَةُ وَلاَ السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِى هِىَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِى بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِىٌّ حَمِيمٌ - وَمَا يُلَقَّاهَا إِلاَّ الَّذِينَ صَبَرُواْ وَمَا يُلَقَّاهَآ إِلاَّ ذُو حَظِّ عَظِيمٍ - وَإِمَّا يَنزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَـنِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

„Dobro i zło nie są równe. Odpieraj zło tym, co jest lepsze, a wtedy ten, z którym byłaś wrogość, stanie się jak bliski przyjaciel. Ale nikt nie otrzymuje tego, tylko ci, którzy są cierpliwi – i nikt nie otrzymuje tego, tylko posiadacz wielkiej części (szczęścia w przyszłym życiu, tj. w Raju, i wysokiej moralności w tym świecie). A jeśli przyjdzie do ciebie podszept Szatana, który chce cię odwieść (od czynienia dobra), szukaj schronienia u Allaha. Zaprawdę, On jest Wsłuchany, Wszechwiedzący.” (41:34-36)

Dlaczego Diabeł nazywany jest Szajtanem?

W języku arabskim „Szajtan” pochodzi od słowa Shatana, które oznacza „daleki, oddalony”. Dlatego Szajtan ma inną naturę niż człowiek, a jego grzeszne postępowanie jest dalekie od wszelkiego rodzaju prawości.

Powiedziano także, że Szajtan pochodzi od słowa Shata / szata (dosłownie „spalony”), ponieważ został stworzony z ognia. Niektórzy uczeni uważają, że oba znaczenia są prawidłowe, chociaż pierwsze znaczenie: „daleki, oddalony", jest bardziej prawdopodobne.

Siybawayh, słynny arabski językoznawca, powiedział: „Arabowie mówią: Ktoś ma Tashaytan / taszajtan, gdy popełnia czyn diabła. Gdyby Szajtan pochodził od słowa Shata/szata, powiedzieliby Tashayyata / taszajjata, a nie Tashaytan / taszajtan.” Stąd Szajtan pochodzi od słowa oznaczającego „daleki, oddalony”.

Dlatego tych, którzy są buntowniczy (lub psotni) wśród dżinnów i ludzi, nazywa się Szajtanem.

Allah powiedział:

وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نِبِىٍّ عَدُوّاً شَيَـطِينَ الإِنْسِ وَالْجِنِّ يُوحِى بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً

„I w ten sposób każdemu prorokowi wyznaczyliśmy jakiegoś wroga - szatanów spośród ludzi i dżinów: jedni drugim podszeptują ozdobne słowa dla oszukania.
” (6:112)

Dodatkowo, w Musnadzie Imama Ahmada odnotowano, że Abu Dharr powiedział, że Posłaniec Allaha ﷺ powiedział: «يَا أَبَا ذَرَ تَعَوَّذْ بِاللهِ مِنْ شَيَاطِينِ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ» „O Abu Dharr! Szukaj schronienia u Allaha przed szatanami ludzi i dżinnów.” Abu Dharr zapytał: „Czy są to ludzie-diabły?” Posłaniec Allaha odpowiedział: „Tak.” 

W Sahih Muslim odnotowano, że Abu Dharr powiedział, że Posłaniec Allaha ﷺ powiedział: «يَقْطَعُ الصَّلَاةَ الْمَرْأَةُ وَالْحِمَارُ وَالْكَلْبُ الْأَسْوَدُ» „Kobieta, osioł i czarny pies przerywają modlitwę (jeśli przechodzą przed tymi, którzy nie modlą się za zasłoną sutrah).” Abu Dharr zapytał: „Jaka jest różnica między czarnym a czerwonym lub żółtym psem?” Posłaniec Allaha odpowiedział: «الْكَلْبُ الْأَسْوَدُ شَيْطَانٌ» „Czarny pies jest szatanem.”

Również Ibn Jarir At-Tabari odnotował, że Umar bin Al-Chattab kiedyś jechał na wielbłądzie Berthawn, który zaczął iść wyniośle. Umar ciągle uderzał zwierzę, ale ono szło dalej wyniośle. Umar zsiadł z wielbłąda i powiedział: „Przez Allaha! Niosłeś mnie na Szajtanie. Nie zsiadłem z niego, dopóki nie poczułem czegoś dziwnego w sercu.”

Ten hadis ma autentyczny łańcuch narracji.

Znaczenie Ar-Radżim

Ar-Radżim oznacza: „wyrzucony ze wszelkiego rodzaju prawości”.

Allah powiedział:

وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَآءَ الدُّنْيَا بِمَصَـبِيحَ وَجَعَلْنْهَا رُجُوماً لِّلشَّيَـطِينِ

„My ozdobiliśmy niebo najbliższe lampami i uczyniliśmy je pociskami do rażenia szatanów; ” (67:5)

Allah powiedział także:


إِنَّا زَيَّنَّا السَّمَآءَ الدُّنْيَا بِزِينَةٍ الْكَوَاكِبِ - وَحِفْظاً مِّن كُلِّ شَيْطَـنٍ مَّارِدٍ - لاَّ يَسَّمَّعُونَ إِلَى الْمَلإِ الاٌّعْلَى وَيُقْذَفُونَ مِن كُلِّ جَانِبٍ - دُحُوراً وَلَهُمْ عَذابٌ وَاصِبٌ - إِلاَّ مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ

„Oto ozdobiliśmy najniższe niebo ozdobą z gwiazd. Również dla ochrony przed wszelkim szatanem buntownikiem. Oni nie mogą przysłuchiwać się najwyższej radzie; rażeni ze wszystkich stron, Są odpędzani; i dla nich będzie kara nieustanna; Chyba że któryś z nich uchwyci jakiś fragment, lecz wtedy idzie w ślad za nim płomień przenikający.” (37:6-10)

Dalej, Allah powiedział:


وَلَقَدْ جَعَلْنَا فِى السَّمَاءِ بُرُوجًا وَزَيَّنَّـهَا لِلنَّـظِرِينَ - وَحَفِظْنَـهَا مِن كُلِّ شَيْطَـنٍ رَّجِيمٍ - إِلاَّ مَنِ اسْتَرَقَ السَّمْعَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ مُّبِينٌ

"Umieściliśmy na niebie konstelacje i ozdobiliśmy je dla patrzących. Ochroniliśmy je też przed szatanem przeklętym. A jeśli kto podsłuchuje ukradkiem, to postępuje za nim płomień jaśniejący." (15:16-18)

Istnieje kilka podobnych wersetów w Koranie.

Powiedziano również, że radżim oznacza osobę, która rzuca lub bombarduje czymś, ponieważ szatan rzuca w serca ludzi wątpliwości i złe myśli. Pierwsze znaczenie „wyrzucony ze wszelkiej prawości” jest bardziej rozpowszechnione i dokładne.

W Imię Boga Miłosiernego i Litościwego!


Bismillah jest pierwszym wersem Al-Fatihah

Towarzysze zaczynali Księgę Allaha od Bismillah.

Uczeni zgadzają się również, że Bismillah jest częścią wersetu w Surze An-Naml (rozdział 27). Istnieją jednak różnice zdań, czy jest to osobny werset przed każdą surą, czy werset lub część wersetu włączona w każdą surę, w której Bismillah pojawia się na początku. Ad-Daraqutni zanotował także hadis od Abu Hurajry od Proroka ﷺ, który potwierdza hadis przekazany przez Ibn Khuzaymah. Podobne stwierdzenia przypisywano także Aliemu, Ibn Abbasowi i innym.

Opinia, że Bismillah jest wersetem każdej sury, z wyjątkiem Al-Baraah (rozdział 9), była przypisywana Towarzyszom: Ibn Abbasowi, Ibn Umarowi, Ibn Az-Zubayrowi, Abu Hurayrze i Aliemu. Ta opinia była również przypisywana Tabi’inom: Ata’, Tawusowi, Sa’id bin Jubayrowi, Makhulowi i Az-Zuhriemu. Jest to również pogląd Abdullaha bin Al-Mubaraka, Ash-Shafi’iego, Ahmada bin Hanbala (w jednej z relacji), Ishaqa bin Rahwayha oraz Abu Ubayda Al-Qasima bin Salama.

Z drugiej strony, Malik, Abu Hanifah i ich zwolennicy twierdzili, że Bismillah nie jest wersem w Al-Fatiha ani w żadnej innej surze. Dawud uważał, że jest to osobny werset na początku każdej sury, a nie część samej sury; tę opinię również przypisywano Ahmadowi bin Hanbalowi.

Basmala na głos w modlitwie

Jeśli chodzi o basmalę recytowaną na głos w modlitwie, ci, którzy nie uważają jej za część Al-Fatihy, twierdzą, że Bismillah nie powinna być recytowana na głos.

Uczeni, którzy uznawali, że Bismillah jest częścią każdej sury (z wyjątkiem sury 9), mieli różne opinie. Niektórzy z nich, jak Ash-Shafii, twierdzili, że *Bismillah powinna być recytowana na głos razem z Al-Fatihą*. Podobny pogląd miało także wielu Towarzyszy, Tabi’in i imamów muzułmanów z Salaf i późniejszych pokoleń. Na przykład: Abu Hurayrah, Ibn Umar, Ibn Abbas, Muawiyah, Umar i Ali – według Ibn `Abdul-Barr i Al-Bayhaqi.

Również czterech kalifów, jak podaje Al-Khatib, podobno trzymało się tej opinii, choć istnieją sprzeczne relacje. Tabi’in, którzy wyrazili taki tafsir, to między innymi: Said bin Jubayr, Ikrimah, Abu Qilabah, Az-Zuhri, Ali bin Al-Hasan i jego syn Muhammad, Said bin Al-Musayyib, Ata’, Tawus, Mujahid, Salim, Muhammad bin Kab Al-Qurazi, Abu Bakr bin Muhammad bin Amr bin Hazm, Abu Wa’il, Ibn Sirin, Muhammad bin Al-Munkadir, Ali bin Abdullah bin Abbas i jego syn Muhammad, Nafi(wyzwolony niewolnik IbnUmar), Zayd bin Aslam, Umar bin Abdul-Aziz, Al-Azraq bin Qays, Habib bin Abi Thabit, Abu Ash-Shatha’, Makhul i Abdullah bin Maqil bin Muqarrin. Al-Bayhaqi dodał do tej listy także Abdullah bin Safwan i Muhammad bin Al-Hanafiyyah, a Ibn Abdul-Barr i Amr bin Dinar.

Dowód, na którym opierali się ci uczeni, jest taki, że skoro Bismillah jest częścią Al-Fatihy, powinna być recytowana na głos tak samo jak reszta sury. An-Nasa'i w swoich Sunan, Ibn Hibban i Ibn Khuzaymah w Sahihach oraz Al-Hakim w Mustadrak zanotowali, że Abu Hurayrah raz odprawiał modlitwę i recytował Bismillah na głos. Po zakończeniu modlitwy powiedział: „Wśród was wykonuję modlitwę najbliższą modlitwie Posłańca Allaha ﷺ.” Ad-Daraqutni, Al-Khatib i Al-Bayhaqi ocenili ten hadis jako sahih.

W Sahih Al-Bukhari odnotowano, że zapytano Anasa bin Malika o recytację Proroka. Powiedział: „Jego recytacja była spokojna, bez pośpiechu.” Następnie sam zademonstrował, wydłużając recytację Bismillah Ar-Rahman Ar-Rahim.

Również w Musnadzie Imama Ahmada, Sunan Abu Dawud, Sahih Ibn Hibban i Mustadrak Al-Hakima Umm Salamah powiedziała, że Posłaniec Allaha ﷺ wyraźnie rozdzielał każdy werset podczas recytacji, np.: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِيمِ - الْحَمْدُ للَّهِ رَبِّ الْعَـلَمِينَ - الرَّحْمَـنِ الرَّحِيمِ - مَـلِكِ يَوْمِ الدِّينِ (W imię Allaha, Najmiłosierniejszego, Najłaskawszego. Chwała i dzięki należą się Allahowi, Panu wszystkich istot, Najmiłosierniejszemu, Najłaskawszemu, Władcy Dnia Odpłaty.)

Ad-Daraqutni uznał łańcuch narracji tego hadisu za sahih. Imam Abu Abdullah Ash-Shafii oraz Al-Hakim w Mustadrak odnotowali, że Muawiyah prowadził modlitwę w Al-Madinah i *nie recytował Bismillah*. Muhadżirun obecni przy tej modlitwie krytykowali to. W następnej modlitwie Muawiyah recytował Bismillah na głos.

Hadisy te stanowią wystarczający dowód na opinię, że Bismillah powinna być recytowana na głos.

Natomiast inni uczeni twierdzili, że Bismillah nie powinna być recytowana na głos, co było ustalonym zwyczajem Czterech Kalifów, `Abdullaha bin Mughaffala oraz kilku uczonych spośród Tabi’in i późniejszych pokoleń. Jest to również stanowisko Abu Hanify, Ath-Thawriego i Ahmada bin Hanbala.

Imam Malik twierdził, że Bismillah nie jest recytowana ani na głos, ani w myślach. Ta grupa opierała swój pogląd na relacji Imama Muslima, w której `A’isha powiedziała, że Posłaniec Allaha ﷺ zaczynał modlitwę od Takbir („Allahu Akbar”) i następnie recytował:

الْحَمْدُ للَّهِ رَبِّ الْعَـلَمِينَ

(„Wszystka chwała i dzięki należą się Allahowi, Panu wszystkich istot”) (Ibn Abi Hatim 1:12).

Dwa Sahihy odnotowały, że Anas bin Malik powiedział: „Modliłem się za Prorokiem ﷺ, Abu Bakrem, Umarem i Uthmanem, i oni zaczynali modlitwę od:

الْحَمْدُ للَّهِ رَبِّ الْعَـلَمِينَ

Nie wspominali natomiast:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِيمِ

(„W imię Allaha, Najmiłosierniejszego, Najłaskawszego”), ani na początku, ani na końcu recytacji.” Podobnie zapisano w Sunan od `Abdullaha bin Mughaffala, niech Allah będzie z niego zadowolony.

Wnioski: Opinie szanowanych imamów są różne, ale wszystkie zgadzają się, że modlitwa jest poprawna zarówno wtedy, gdy Al-Fatihę recytuje się na głos, jak i gdy w myślach. Cała łaska pochodzi od Allaha.

Cnota Al-Fatihy

Imam Ahmad odnotował w swoim Musnadzie, że osoba jadąca za Prorokiem ﷺ powiedziała: „Zwierzę Proroka się potknęło, więc powiedziałem: ‚Przeklęty Szatan’.” Na to Prorok ﷺ powiedział:

«لَا تَقُلْ: تَعِسَ الشَّيْطَانُ، فَإِنَّكَ إِذَا قُلْتَ: تَعِسَ الشَّيْطَانُ، تَعَاظَمَ وَقَالَ: بِقُوَّتِي صَرَعْتُهُ، وَإِذَا قُلْتَ: بِاسْمِ اللهِ تَصَاغَرَ حَتى يَصِيرَ مِثْلَ الذُبَابِ»

„Nie mów: ‚Przeklęty Szatan’, bo jeśli powiesz te słowa, Szatan staje się wyniosły i mówi: ‚Moją siłą go przewróciłem’. Kiedy zaś powiesz: ‚Bismillah’, Szatan stanie się tak mały jak mucha.”

Dalej, An-Nasa’i odnotował w swojej księdze Al-Yawm wal-Laylah, a także Ibn Marduwyah w swoim tafsirze, że Usamah bin `Umayr powiedział: „Jadłem za Prorokiem ﷺ…” i przytoczył resztę powyższego hadisu. Prorok ﷺ w tej relacji powiedział:

«لَا تَقُلْ هكَذَا فَإِنَّهُ يَتَعَاظَمُ حَتَّى يَكُونَ كَالْبَيْتِ، وَلكِنْ قُلْ: بِسْمِ اللهِ، فَإنَّهُ يَصْغَرُ حَتَّى يَكُونَ كَالذُبَابَةِ»

„Nie mów tych słów, bo wtedy Szatan staje się większy, jak dom. Powiedz raczej: ‚Bismillah’, bo wtedy Szatan staje się tak mały jak mucha.”

To jest błogosławieństwo recytacji Bismillah.

Basmala jest zalecana przed wykonywaniem każdego czynu

Basmala (wymawianie „bismillah”) jest zalecane przed rozpoczęciem jakiegokolwiek działania lub czynu. Na przykład, basmala jest zalecana przed rozpoczęciem khutbah (przemówienia).

Basmalę zaleca się również przed wejściem do miejsca, w którym człowiek chce się załatwić. Istnieje hadis dotyczący tej praktyki. Ponadto, basmalę zaleca się na początku ablucji (łudu), ponieważ Imam Ahmad oraz kompilatorzy Sunan odnotowali, że Abu Hurayrah, Said bin Zayd i Abu Said przekazali od Proroka ﷺ:

«لَا وُضُوءَ لِمَنْ لَمْ يَذْكُرِ اسْمَ اللهِ عَلَيْهِ»

„Nie ma prawidłowego łudu dla tego, kto nie wspomniał Imienia Allaha podczas niego.”

Hadis ten jest klasyfikowany jako Hasan (dobry).

Basmala jest również zalecana przed jedzeniem. Muslim odnotował w swoim Sahih, że Posłaniec Allaha ﷺ powiedział do `Umara bin Abi Salamah, gdy był dzieckiem pod jego opieką:

«قُلْ بِسْمِ اللهِ وَكُلْ بِيَمِينِكَ وَكُلْ مِمَّا يَلِيكَ»

„Powiedz Bismillah, jedz prawą ręką i jedz to, co jest obok ciebie.”

Niektórzy uczeni stwierdzili, że basmala przed jedzeniem jest obowiązkowa.

Basmala przed współżyciem seksualnym również jest zalecana. Dwa Sahihy odnotowały, że Ibn `Abbas powiedział, iż Posłaniec Allaha ﷺ powiedział:

«لَوْ أَنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَأْتِيَ أَهْلَهُ قَالَ: بِسْمِ اللهِ اللَهُمَّ جَنِّبْنَا الشَّيْطَانَ وَجَنِّبِ الشَّيْطَانَ مَا رَزَقْتَنَا،فَإنَّهُ إِنْ يُقَدَّرْ بَيْنَهُمَا وَلَدٌ لَمْ يَضُرَّهُ الشَّيْطَانُ أَبَدًا»

„Jeżeli ktoś z was, zanim przystąpi do współżycia ze swoją żoną, powie: ‚W Imię Allaha. O Allahu! Chroń nas przed Szatanem i chroń również to, co nam podarujesz (czyli przyszłe potomstwo) przed Szatanem’, a jeśli jest przeznaczone, aby mieli dziecko, Szatan nigdy nie będzie w stanie mu zaszkodzić.”

Znaczenie słowa „Allah”

Allah jest Imieniem Pana, Najwyższego. Mówi się, że Allah jest Najwyższym Imieniem Allaha, ponieważ odnosi się do Niego przy opisywaniu Go różnymi atrybutami. Na przykład, Allah powiedział:

هُوَ اللَّهُ الَّذِى لاَ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَـدَةِ هُوَ الرَّحْمَـنُ الرَّحِيمُ - هُوَ اللَّهُ الَّذِى لاَ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَـمُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحَـنَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ - هُوَ اللَّهُ الْخَـلِقُ الْبَارِىءُ الْمُصَوِّرُ لَهُ الاٌّسْمَآءُ الْحُسْنَى يُسَبِّحُ لَهُ مَا فِى السَّمَـوَتِ وَالاٌّرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

"On jest Bogiem! Nie ma boga, jak tylko On! On zna skryte i widzialne. On jest Miłosierny, Litościwy!On jest Bogiem! Nie ma boga, jak tylko On!; - Król, Przenajświętszy, Pokój, Wierny, Zachowujący, Potężny, Przemożny, Wyniosły! Chwała niech będzie Bogu! On jest ponad to, co dodają Mu jako współtowarzyszy!On jest Bogiem! Stworzycielem, Twórcą, Kształtującym! Do Niego należą najpiękniejsze imiona! Głosi Jego chwałę to, co jest w niebiosach, i to, co jest na ziemi! On jest Potężny, Mądry! (59:22-24)

Stąd Allah wymienił kilka Swoich Imion jako Atrybuty dla Imienia „Allah”. Podobnie, Allah powiedział:

وَللَّهِ الأَسْمَآءُ الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا

„A (wszystkie) Najpiękniejsze Imiona należą do Allaha, więc wzywajcie Go nimi.” (7:180)

oraz:

قُلِ ادْعُواْ اللَّهَ أَوِ ادْعُواْ الرَّحْمَـنَ أَيًّا مَّا تَدْعُواْ فَلَهُ الاٌّسْمَآءَ الْحُسْنَى

„Powiedz (O Muhammadzie ﷺ): 'Wzywajcie Allaha lub wzywajcie Najłaskawszego, jakiekolwiek imię Mu nadacie (to to samo), bo do Niego należą Najpiękniejsze Imiona.'” (17:110)

Również dwa sahihy odnotowały, że Abu Hurayrah powiedział, iż Posłaniec Allaha ﷺ powiedział:

«إِنَّ للهِ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ اسْمًا، مِائَةً إِلَا وَاحِدًا، مَنْ أَحْصَاهَا دَخَلَ الْجَنَّةَ»

„Allah ma 99 imion, sto minus jedno; kto je policzy (i zachowa), wejdzie do Raju.”

Te Imiona zostały wspomniane w hadisie odnotowanym przez At-Tirmidhiego i Ibn Majah, przy czym istnieją pewne różnice między tymi dwoma przekazami.

Znaczenie „Ar-Rahman Ar-Rahim” - Najłaskawszy, Najmiłosierniejszy

Ar-Rahman i Ar-Rahim to dwa imiona pochodzące od słowa Ar-Rahmah (miłosierdzie), jednak Ar-Rahman ma więcej znaczeń odnoszących się do miłosierdzia niż Ar-Rahim. Ibn Jarir stwierdził, że w tej kwestii panuje konsensus.

Al-Qurtubi powiedział: „Dowodem, że te imiona pochodzą od Ar-Rahmah, jest to, co odnotował At-Tirmidhi i ocenił jako sahih od Abdur-Rahman bin Awf, który usłyszał, jak Posłaniec Allaha ﷺ powiedział:

«قَالَ اللهُ تَعَالى: أَنَا الرَّحْمنُ خَلَقْتُ الرَّحِمَ وَشَقَقْتُ لَهَا اسْمًا مِنِ اسْمِي، فَمَنْ وَصَلَهَا وَصَلْتُهُ وَمَنْ قَطَعَها قَطَعْتُهُ»

„Allah Wzniosły powiedział: ‚Ja jestem Ar-Rahman. Stworzyłem Raham (łono, czyli więzi rodzinne) i nadałem mu imię od Mojego Imienia. Kto je podtrzymuje, ja podtrzymuję więź z nim, a kto je przerywa, ja przerywam więź z nim.’”

Al-Qurtubi dodał: „Arabowie zaprzeczali imieniu Ar-Rahman z powodu ignorancji dotyczącej Allaha i Jego atrybutów.”

Powiedziano także, że Ar-Rahman i Ar-Rahim mają podobne znaczenie, jak słowa Nadman i Nadim, jak stwierdził Abu Ubayd. Abu Ali Al-Farisi powiedział: „Ar-Rahman, które przysługuje wyłącznie Allahowi, obejmuje wszelkie rodzaje miłosierdzia, jakie posiada Allah. Ar-Rahim dotyczy wierzących, ponieważ Allah powiedział:

وَكَانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيماً

„I jest Miłosierny dla wierzących.” (33:43)

Ibn `Abbas powiedział o Ar-Rahman i Ar-Rahim: „Są to dwa łagodne imiona, jedno jest łagodniejsze od drugiego (czyli niesie więcej znaczenia miłosierdzia).”

Ibn Jarir przytoczył, że As-Surri bin Yahya At-Tamimi powiedział, iż Uthman bin Zufar relacjonował, że Al-Azrami mówił o Ar-Rahman i Ar-Rahim: „On jest Ar-Rahman wobec całego stworzenia, a Ar-Rahim wobec wierzących.”

Dlatego Allah w swoich wypowiedziach:

ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ الرَّحْمَـنُ

„Potem wzniósł się nad Tronem, Ar-Rahman” (25:59)

oraz

الرَّحْمَـنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى

„Ar-Rahman wzniósł się nad (Mocnym) Tronem” (20:5)

wymienił Istawa, wzniesienie nad Tron wraz ze swoim imieniem Ar-Rahman, aby wskazać, że Jego miłosierdzie obejmuje całe stworzenie. Natomiast:

وَكَانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيماً

„I jest Miłosierny wobec wierzących”

obejmuje wierzących imieniem Ar-Rahim.

Mówi się: „To wskazuje, że Ar-Rahman ma szersze znaczenie odnoszące się do miłosierdzia Allaha wobec całego stworzenia w obu światach, podczas gdy Ar-Rahim dotyczy wyłącznie wierzących.”

Jednak istnieje również modlitwa:

«رَحْمنَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَرَحِيمَهُمَا»

„Najłaskawszy i Najmiłosierniejszy w tym świecie i w przyszłym.”

Imię Ar-Rahman należy wyłącznie do Allaha. Na przykład:

قُلِ ادْعُواْ اللَّهَ أَوِ ادْعُواْ الرَّحْمَـنَ أَيًّا مَّا تَدْعُواْ فَلَهُ الاٌّسْمَآءَ الْحُسْنَى

„Powiedz (O Muhammadzie ﷺ): ‚Wzywajcie Allaha lub wzywajcie Ar-Rahman, jakiekolwiek imię Mu nadacie, do Niego należą Najpiękniejsze Imiona.’” (17:110)

oraz:

وَاسْئلْ مَنْ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رُّسُلِنَآ أَجَعَلْنَا مِن دُونِ الرَّحْمَـنِ ءَالِهَةً يُعْبَدُونَ

„I zapytaj (O Muhammadzie ﷺ) tych naszych Posłańców, których wysłaliśmy przed tobą: ‚Czy kiedykolwiek ustanowiliśmy bogów do czczenia oprócz Ar-Rahman (Najłaskawszego, Allah)?’” (43:45)

Kiedy natomiast Musaylimah zwany Kłamcą nazwał siebie Ar-Rahmanem Yamamah, Allah obnażył jego kłamstwo, dlatego zawsze określano go jako „Kłamca”.

Imię Ar-Rahim natomiast Allah używa także dla innych. Na przykład:

لَقَدْ جَآءَكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَّحيمٌ

„Zaprawdę, przyszedł do was Posłaniec (Muhammad ﷺ) spośród was samych. Bolało go to, co was spotykało. Jest troskliwy wobec wierzących, łagodny i miłosierny.” (9:128)

Podsumowując: część imion Allaha może być używana także dla innych, ale niektóre są wyłączne dla Niego, np. Allah, Ar-Rahman, Al-Khaliq (Stwórca), Ar-Raziq (Utrzymujący).

Allah rozpoczął Tasmiyah („W imię Allaha, Najłaskawszego, Najmiłosierniejszego”) od swojego imienia Allah i opisał siebie jako Ar-Rahman, bardziej ogólne i szersze niż Ar-Rahim. Najważniejsze imiona wymienia się najpierw, tak jak uczynił Allah.

Hadis od Umm Salamah mówi, że Posłaniec Allaha ﷺ recytował powoli i wyraźnie, literka po literce:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِيمِ - الْحَمْدُ للَّهِ رَبِّ الْعَـلَمِينَ - الرَّحْمَـنِ الرَّحِيمِ - مَـلِكِ يَوْمِ الدِّينِ

„W imię Allaha, Najłaskawszego, Najmiłosierniejszego. Wszystkie pochwały i dzięki należą się Allahowi, Panu wszystkich światów. Najłaskawszy, Najmiłosierniejszy. Władca Dnia Odpłaty.” (1:1-4)

Tak właśnie recytuje to grupa uczonych, inni łączą recytację Tasmiyah z Al-Hamd.

Chwała Bogu, Panu światów

Znaczenie Al-Hamd (الْحَمْدُ للهِ)

Abu Ja`far ibn Jarir powiedział: „Znaczenie الْحَمْدُ للهِ (Al Hamdu Lillah: wszystkie pochwały i podziękowania należą się Allahowi) jest następujące: wszelkie podziękowania należą wyłącznie do Allaha, samego, a nie do żadnych obiektów, które są czczone zamiast Niego, ani do Jego stworzeń. Te podziękowania należą się za niezliczone dobrodziejstwa i łaski Allaha, których ilość zna tylko On sam. Łaski Allaha obejmują stworzenie narzędzi, które pomagają stworzeniom oddawać Mu cześć, ciała fizyczne, dzięki którym mogą wypełniać Jego polecenia, pożywienie, które im zapewnia w tym życiu, oraz komfortowe życie, które im udzielił, nie będąc do tego zmuszonym przez kogokolwiek ani cokolwiek. Allah ostrzegł także swoje stworzenia i wskazał im środki oraz sposoby, dzięki którym mogą zdobyć wieczne miejsce w siedzibie szczęścia wiecznego. Wszystkie podziękowania i pochwały należą się Allahowi za te łaski od początku do końca.”

Dalej, Ibn Jarir skomentował ajat الْحَمْدُ للهِ, że oznacza on: „Pochwałę, którą Allah sam sobie przypisał, wskazując swoim sługom, że oni również powinni Go chwalić, jakby Allah powiedział: ‘Powiedz: Wszystkie pochwały i podziękowania należą się Allahowi’. Powiedziano, że wyrażenie الْحَمْدُ للهِ (Wszystkie pochwały i podziękowania należą się Allahowi) obejmuje chwałę Allaha poprzez wymienienie Jego najpiękniejszych imion i najwspanialszych atrybutów. Kiedy ktoś ogłasza: ‘Wszystkie podziękowania należą się Allahowi’, dziękuje Mu za Jego łaski i dobrodziejstwa.”

Różnica między pochwałą a podziękowaniem

Hamd jest pojęciem szerszym, ponieważ oznacza wyrażenie pochwały za czyjeś cechy lub za to, co uczynił. Podziękowania natomiast są składane za to, co zostało wykonane, a nie tylko za cechy.

Wypowiedzi Salaf o Al-Hamd

Hafs wspomniał, że Umar powiedział do Aliego: „Znamy La ilaha illallah, Subhan Allah i Allahu Akbar. A co z Al Hamdu Lillah?” `Ali odpowiedział: „Jest to wyrażenie, które Allah polubił dla siebie samego, którym był zadowolony dla siebie i które lubi, aby było powtarzane.”

Również Ibn `Abbas powiedział: „Al-Hamdu Lillah jest wyrażeniem uznania. Kiedy sługa mówi Al-Hamdu Lillah, Allah mówi: ‘Mój sługa Mnie pochwalił.’”

Ten hadis został odnotowany przez Ibn Abi Hatim.

Cnoty Al-Hamd (الْحَمْدُ للهِ)

Imam Ahmad ibn Hanbal odnotował, że Al-Aswad bin Sari` powiedział: „Powiedziałem: ‘O Posłańcu Allaha ﷺ! Czy powinienem recytować Ci słowa pochwały dla mego Pana, Wzniosłego, które zebrałem?’ On odpowiedział: «أَمَا إِنَّ رَبَّكَ يُحِبُّ الْحَمْدَ» (Zaprawdę, twój Pan lubi Al-Hamd.)

Hadis ten odnotował również An-Nasa’i.

Dalej, Abu Isa At-Tirmidhi, An-Nasa’i i Ibn Majah odnotowali, że Musa bin Ibrahim bin Kathir przekazał, iż Talhah bin Khirash powiedział, że Jabir bin Abdullah relacjonował, iż Posłaniec Allaha ﷺ powiedział: «أَفْضَلُ الذِّكْرِ لَا إِلهَ إِلَّا اللهُ، وَأَفْضَلُ الدُّعَاءِ الْحَمْدُدِلله» (Najlepsze dikr (wspominanie Allaha) to La ilaha illallah, a najlepsza modlitwa: Al-Hamdu Lillah.)

At-Tirmidhi stwierdził, że hadis ten jest Hasan Gharib.

Ibn Majah odnotował również, że Anas bin Malik powiedział, iż Posłaniec Allaha ﷺ powiedział: «مَا أَنْعَمَ اللهُ عَلَى عَبْدٍ نِعْمَةً فَقَالَ: الْحَمْدُ للهِ، إِلَّا كَانَ الَّذِي أَعْطَى أَفْضَلَ مِمَّا أَخَذَ» (Żaden sługa nie został obdarzony przez Allaha łaską i nie powiedział: ‘Al-Hamdu Lillah’, chyba że to, co otrzymał, jest lepsze niż to, co sam zdobył.)

Dalej, w swojej Sunan, Ibn Majah odnotował, że Ibn `Umar powiedział, iż Posłaniec Allaha ﷺ powiedział: «إِنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِ اللهِ قَالَ: يَا رَبِّ لَكَ الْحَمْدُ كَمَا يَنْبَغِي لِجَلَالِ وَجْهِكَ وَعَظِيمِ سُلْطَانِكَ...» Pewien sługa Allaha powiedział: „O Panie! Tobie należy się Hamd, taki, jaki przystoi dla wspaniałości Twojej Twarzy i wielkości Twojej Najwyższej Władzy.” Dwaj aniołowie byli zdezorientowani, jak zapisać te słowa. Wstąpili do Allaha i powiedzieli: „O Panie! Sługa właśnie wypowiedział zdanie i nie wiemy, jak je dla niego zapisać.” Allah, mając większą wiedzę o tym, co powiedział Jego sługa, zapytał: „Co powiedział mój sługa?” Oni odpowiedzieli: „Powiedział: O Allah! Tobie należy się Hamd, taki, jaki przystoi dla wspaniałości Twojej Twarzy i wielkości Twojej Najwyższej Władzy.” Allah powiedział do nich: „Zapiszcie to tak, jak powiedział mój sługa, aż spotka mnie, a wtedy wynagrodzę go za to.”)

„Al” przed Hamd obejmuje wszystkie rodzaje podziękowań i uznania dla Allaha

Litery Alif i Lam przed słowem Hamd mają na celu objęcie wszelkich rodzajów podziękowań i uznania dla Allaha, Wzniosłego. Jeden hadis mówi: «اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ كُلُّهُ، وَلَكَ الْمُلْكُ كُلُّهُ، وَبِيَدِكَ الْخَيْرُ كُلُّهُ، وَإِلَيْكَ يُرْجَعُ الْأَمْرُ كُلُّهُ» O Allahu! Cały Hamd należy się Tobie, Tobie należy się całe panowanie, wszelkie dobro jest w Twojej ręce, a wszystkie sprawy wracają do Ciebie.

Znaczenie Ar-Rabb 

Ar-Rabb to Właściciel, który ma pełną władzę nad swoim mieniem. Językowo słowo Rabb oznacza pana lub tego, kto ma władzę i autorytet, by przewodzić. Wszystkie te znaczenia pasują do Allaha.

Kiedy używa się go samodzielnie, słowo Rabb odnosi się wyłącznie do Allaha. W odniesieniu do innych niż Allah, można użyć tego słowa w wyrażeniu np. Rabb Ad-Dar, pan takiego czy innego obiektu.

Dodatkowo, przekazano, że Ar-Rabb jest Największym Imieniem Allaha.

Znaczenie Al-Alamin

Al-Alamin jest liczbą mnogą od słowa Alam, które obejmuje wszystko, co istnieje, z wyjątkiem Allaha. Słowo `Alam samo w sobie jest słowem w liczbie mnogiej i nie ma formy pojedynczej.

Alamin to różne stworzenia, które istnieją w niebie i na ziemi, na lądzie i w morzu. Każde pokolenie stworzenia nazywa się Alam.

Al-Farrai AbuUbayd powiedzieli: „Alam obejmuje wszystko, co posiada rozum: dżiny, ludzi, anioły i szatana, ale nie zwierzęta.” Zayd bin Aslam i Abu Muhaysin powiedzieli: „*Alam obejmuje wszystko, co Allah stworzył z duszą.”

Dalej, Qatadah powiedział o wyrażeniu

رَبِّ الْعَـلَمِينَ

(Pan Alamin): „Każdy rodzaj stworzenia jest Alam.”

Az-Zajjaj również powiedział: „Alam obejmuje wszystko, co Allah stworzył, w tym życiu i w życiu przyszłym.”

Al-Qurtubi skomentował: „To jest właściwe znaczenie: `Alam obejmuje wszystko, co Allah stworzył w obu światach.”

Podobnie Allah powiedział:
قَالَ فِرْعَوْنُ وَمَا رَبُّ الْعَـلَمِينَ - قَالَ رَبُّ السَّمَـوَتِ وَالاٌّرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَآ إِن كُنتُمْ مُّوقِنِينَ 

Faraon powiedział: ‘A kim jest Pan `Alamin?’ Mojżesz odpowiedział: ‘Pan niebios i ziemi, i wszystkiego, co jest pomiędzy nimi, jeśli pragniecie być przekonani z pewnością.’ (26:23-24).

Dlaczego stworzenie nazywa się `Alam?

Alam pochodzi od słowa alamah, co oznacza, że jest znakiem świadczącym o istnieniu jego Stwórcy i o Jego Jedyności.

Miłosiernemu i Litościwemu


Allah powiedział dalej:

الرَّحْمَـنِ الرَّحِيمِ

Ar-Rahman: Najbardziej Miłosierny, Ar-Rahim: Najbardziej Litościwy

Te imiona wyjaśnialiśmy w Basmali. Al-Qurtubi powiedział: „Allah opisał samego siebie jako Ar-Rahman, Ar-Rahim po tym, jak powiedział Pan `Alamin, więc Jego wypowiedź tutaj zawiera ostrzeżenie, a zarazem zachętę.”

Podobnie Allah powiedział:

نَبِّىءْ عِبَادِى أَنِّى أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِيمُ - وَأَنَّ عَذَابِى هُوَ ٱلْعَذَابُ ٱلْأَلِيمُ

O, Muhammadzie ﷺ, ogłoś Moim sługom, że Ja jestem Najbardziej Przebaczający, Najbardziej Miłosierny, a że Mój gniew jest naprawdę najbardziej bolesnym karaniem. (15:49-50)

Allah powiedział również:

إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقَابِ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ

Zaprawdę, twój Pan jest szybki w karaniu, a zarazem jest Najbardziej Przebaczający, Najbardziej Miłosierny. (6:165)

Z tego wynika, że Rabb zawiera ostrzeżenie, natomiast Ar-Rahman, Ar-Rahim zachętę i pocieszenie.

Dalej, Muslim odnotował w Sahih, że Posłaniec Allaha ﷺ powiedział:

«لَوْ يَعْلَمُ الْمُؤْمِنُ مَا عِنْدَ اللهِ مِنَ الْعُقُوبَةِ مَا طَمِعَ فِي جَنَّتِهِ أَحَدٌ، وَلَوْ يَعْلَمُ الْكَافِرُ مَا عِنْدَ اللهِ مِنَ الرَّحْمَةِ مَا قَنِطَ مِنْ رَحْمَتِهِ أَحَدٌ»

Gdyby wierzący wiedział, jak wielkie kary ma Allah, nikt nie miałby nadziei na zdobycie Jego Raju. A gdyby niewierzący wiedział, jak wielkie miłosierdzie ma Allah, nikt nie utraciłby nadziei na Jego miłosierdzie.

Królowi Dnia Sądu.

Wskazanie suwerenności w Dniu Sądu Ostatecznego.

Allah wspomniał o Swojej suwerenności w Dniu Zmartwychwstania, ale nie umniejsza to Jego panowania nad wszystkimi innymi rzeczami. Allah bowiem jest Panem całego istnienia, obejmującego zarówno życie ziemskie, jak i życie przyszłe.

Allah wspomniał tutaj Dzień Rozliczenia, ponieważ w tym Dniu nikt poza Nim nie będzie w stanie rościć sobie prawa własności do czegokolwiek. Tego dnia nikt nie będzie mógł mówić bez Jego pozwolenia.

Podobnie Allah powiedział:

يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلَـئِكَةُ صَفّاً لاَّ يَتَكَلَّمُونَ إِلاَّ مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَـنُ وَقَالَ صَوَاباً

W Dniu, gdy Ar-Ruh (Dżibril (Gabriel) lub inny anioł) i aniołowie ustawieni będą w szeregi, nie będą mówić, oprócz tego, komu Najbardziej Miłosierny (Allah) pozwoli, i on powie, co słuszne. (78:38)

وَخَشَعَتِ الأَصْوَاتُ لِلرَّحْمَـنِ فَلاَ تَسْمَعُ إِلاَّ هَمْساً

I wszystkie głosy będą uniżone przed Najbardziej Miłosiernym (Allachem), i nic nie usłyszysz poza szmerem ich kroków. (20:108)

يَوْمَ يَأْتِ لاَ تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلاَّ بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِىٌّ وَسَعِيدٌ

W Dniu, gdy nadejdzie, nikt nie będzie mówił, chyba że z Jego (Allaha) pozwolenia. Niektórzy spośród nich będą nieszczęśliwi, a inni szczęśliwi. (11:105)

Ad-Dahhak powiedział, że Ibn `Abbas skomentował: „Allah mówi: ‘W tym Dniu nikt nie posiada niczego, co posiadał na świecie.’”

Znaczenie Yawm Ad-Din (Dzień Sądu Ostatecznego)

Ibn `Abbas powiedział: „Yawm Ad-Din to Dzień Rozliczenia dla stworzeń, czyli Dzień Sądu. W tym Dniu Allah rozliczy stworzenia za ich czyny: zło za zło, dobro za dobro, z wyjątkiem tych, których On przebaczy.”

Dodatkowo, wielu innych Towarzyszy, Tabi`in i uczonych Salaf wypowiadało się podobnie, ponieważ to znaczenie jest oczywiste i jasne z ajatem.

Allah jest Al-Malik (Królem lub Właścicielem)

Allah jest prawdziwym Właścicielem (Malik) wszystkiego i wszystkich. Allah powiedział:

هُوَ اللَّهُ الَّذِى لاَ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَـمُ
(On jest Allahem, obok którego nie ma bóstwa poza Nim, Królem, Świętym, Jedynym wolnym od wszelkich wad.) (59:23)

Również w dwóch Sahihach odnotowano, że Abu Hurayrah powiedział, iż Prorok ﷺ powiedział:

«أَخْنَعُ اسْمٍ عِنْدَ اللهِ رَجُلٌ تَسَمَّى بِمَلِكِ الْأَمْلَاكِ وَلَا مَالِكَ إِلَّا اللهُ»
(Najbardziej godne potępienia imię u Allaha ma człowiek, który nazywa siebie królem królów, podczas gdy właścicielem jest tylko Allah.)

W dwóch Sahihach odnotowano też, że Posłaniec Allaha ﷺ powiedział:

«يَقْبِضُ اللهُ الْأَرْضَ وَيَطْوِي السَّمَاءَ بِيَمِينِهِ ثُمَّ يَقُولُ: أَنَا الْمَلِكُ، أَيْنَ مُلُوكُ الْأَرْضِ؟ أَيْنَ الْجَبَّارُونَ؟ أَيْنَ الْمُتَكَبِّرُونَ؟»
((W Dniu Sądu) Allah chwyci ziemię i złoży niebiosa swoją prawą ręką i oznajmi: „Ja jestem Królem! Gdzie są królowie ziemi? Gdzie są tyrani? Gdzie są aroganccy?”)

W Chwalebnym Koranie:

لِّمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْوَحِدِ الْقَهَّارِ
(Komu należy się panowanie tego Dnia? Allahowi, Jedynemu, Niepokonanemu.) (40:16)

Jeśli chodzi o nazywanie kogoś innym królem w tym życiu, jest to używane w sensie przenośnym, na przykład:

إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا
(Zaprawdę, Allah ustanowił Taluta (Saula) królem nad wami.) (2:247)

وَكَانَ وَرَآءَهُم مَّلِكٌ
(A za nimi był król.) (18:79)

إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنْبِيَآءَ وَجَعَلَكُمْ مُّلُوكاً
(Kiedy uczynił wśród was proroków i uczynił was królami.) (5:20)

Również w dwóch Sahihach odnotowano:

«مِثْلُ الْمُلُوكِ عَلَى الْأَسِرَّةِ»
(Jak królowie odpoczywający na swoich tronach.)

Znaczenie Ad-Din

Ad-Din oznacza rozliczenie, nagrodę lub karę.

Allah powiedział:

يَوْمَئِذٍ يُوَفِّيهِمُ اللَّهُ دِينَهُمُ الْحَقَّ
W tym Dniu Allah odda im pełne rozliczenie (za ich czyny). (24:25)

أَءِنَّا لَمَدِينُونَ
(Czy rzeczywiście będziemy rozliczeni (otrzymamy nagrodę lub karę) według naszych uczynków?) (37:53)

Hadis mówi:

«الْكَيِّسُ مَنْ دَانَ نَفْسَهُ وَعَمِلَ لِمَا بَعْدَ الْمَوتِ»
(Mądry człowiek to ten, który rozlicza samego siebie i działa z myślą o życiu po śmierci.), czyli taki, który bierze odpowiedzialność za swoje czyny.

Również `Umar powiedział: „Rozliczaj samego siebie, zanim zostaniesz rozliczony, waż swoje czyny, zanim one zostaną zważone, i bądź gotowy na największe zgromadzenie przed Tym, którego wiedza obejmuje wszystkie twoje uczynki”:

 يَوْمَئِذٍ تُعْرَضُونَ لاَ تَخْفَى مِنكُمْ خَافِيَةٌ 

W tym Dniu zostaniecie postawieni przed Sądem; nie będzie przed Nim niczego ukrytego. (69:18)

Oto Ciebie czcimy i Ciebie prosimy o pomoc.

Znaczenie językowe i religijne ibady

Językowo ibada oznacza „ujarzmiony” lub „poddany”. Na przykład, droga może być określona jako Muabbadah, co oznacza „utwardzona” lub „wybrukowana”.

W terminologii religijnej ibadah oznacza najwyższą miłość, pokorę i bojaźń wobec Allaha.

Zasługa stawiania przedmiotu czynu przed wykonawcą oraz zasługa tych zaprzeczeń

„Ty…” oznacza, że tylko Ciebie czcimy i nikogo poza Tobą, tylko na Tobie polegamy i nikogo poza Tobą. Jest to doskonała forma posłuszeństwa, a cała religia zawarta jest w tych dwóch ideach. Niektórzy z Salaf powiedzieli, że Al-Fatihah jest sekretem Koranu, a te słowa są sekretem Al-Fatihah:

إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ
(Tylko Ciebie czcimy i tylko Ciebie prosimy o pomoc.)

Pierwsza część jest deklaracją niewinności od shirk (politeizmu), natomiast druga część neguje posiadanie jakiejkolwiek mocy czy siły przez człowieka, ukazując uznanie, że wszystkie sprawy są kontrolowane wyłącznie przez Allaha. To znaczenie powtarza się w różnych miejscach Koranu. Na przykład Allah powiedział:

فَاعْبُدْهُ وَتَوَكَّلْ عَلَيْهِ وَمَا رَبُّكَ بِغَـفِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ
(Więc czcij Go (o Muhammadzie) i pokładaj w Nim zaufanie. Twój Pan nie jest nieświadomy tego, co czynicie.) (11:123)

قُلْ هُوَ الرَّحْمَـنُ ءَامَنَّا بِهِ وَعَلَيْهِ تَوَكَّلْنَا
(Powiedz: „On jest Najbardziej Miłosierny (Allah), w Niego wierzymy i w Niego pokładamy zaufanie.”) (67:29)

رَّبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ لاَ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَكِيلاً
(On sam jest Panem Wschodu i Zachodu; La ilaha illa Huwa (nikt nie ma prawa do bycia czczonym oprócz Niego). Weź Go jedynego jako Wakil (Opiekuna swoich spraw).) (73:9)

إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ
(Tylko Ciebie czcimy i tylko Ciebie prosimy o pomoc.)

Należy zauważyć, że w tym ajacie forma wypowiedzi zmienia się z trzeciej osoby na bezpośrednią mowę, używając Kafw wyrażeniu Iyyaka („Ciebie”). Dzieje się tak dlatego, że po tym, jak sługa wychwala i dziękuje Allahowi, staje przed Nim, zwracając się bezpośrednio do Niego:

إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ
(Tylko Ciebie czcimy i tylko Ciebie prosimy o pomoc.)

Al-Fatiha wskazuje na konieczność wychwalania Allaha. Jest wymagana w każdej modlitwie.

Początek sury Al-Fatiha zawiera pochwałę Allaha dla samego siebie przez Jego najpiękniejsze atrybuty i wskazuje Jego sługom, że oni również powinni Go wychwalać w ten sam sposób. Dlatego modlitwa nie jest prawidłowa, jeśli ktoś, mając możliwość, nie recytuje Al-Fatihy. W dwóch Sahihach odnotowano, że `Ubadah bin As-Samit powiedział, iż Posłaniec Allaha ﷺ powiedział:

«لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ»
(Nie ma ważnej modlitwy dla tego, kto nie recytuje Al-Fatihę Księgi.)

W Sahih Muslim odnotowano, że Abu Hurayrah powiedział, iż Posłaniec Allaha ﷺ powiedział:

Allah powiedział:

"Podzieliłem modlitwę na dwie połowy między Mnie a Mojego sługę: połowa należy do Mnie, połowa do Mojego sługi. Mój sługa otrzyma to, o co prosi."

Kiedy sługa mówi:

الْحَمْدُ للَّهِ رَبِّ الْعَـلَمِينَ

(Wszystkie pochwały i dziękczynienia należą do Allaha, Pana wszystkich światów),

Allah mówi: „Mój sługa Mnie wychwalił.”

Kiedy sługa mówi:

الرَّحْمَـنِ الرَّحِيمِ

(Najłaskawszy, Najmiłosierniejszy),

Allah mówi: „Mój sługa Mnie wychwalił.”

Kiedy sługa mówi:

مَـلِكِ يَوْمِ الدِّينِ

(Władca Dnia Odpłaty),

Allah mówi: „Mój sługa Mnie uwielbił.”

Jeśli sługa mówi:

إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ

(Tylko Ciebie czcimy i tylko Ciebie prosimy o pomoc),

Allah mówi: „To jest między Mną a Moim sługą, i Mój sługa otrzyma to, o co prosił.”

Jeśli sługa mówi:

اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ - صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّآلِّينَ

(Prowadź nas drogą prostą. Drogą tych, którym obdarzyłeś swoją łaską, nie (drogą) tych, którzy zasłużyli na Twój gniew, ani tych, którzy zbłądzili),

Allah mówi: „To jest dla Mojego sługi, i Mój sługa otrzyma to, o co prosił.”

Tauhid Al-Uluhiyyah

Ad-Dahhak przekazał, że Ibn `Abbas powiedział:

إِيَّاكَ نَعْبُدُ
(Tylko Ciebie czcimy) oznacza:

„To Ciebie wybieramy, Tobie się boimy i w Tobie pokładamy nadzieję, Ty jedyny, nasz Pan, i nikt poza Tobą.”

Tauhid Ar-Rububiyyah

وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ
(I tylko Ciebie prosimy o pomoc) oznacza: „aby Cię słuchać i w każdej naszej sprawie zwracać się do Ciebie o pomoc.”

Dalej Qatadah powiedział, że ajat:

إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ
(Tylko Ciebie czcimy i tylko Ciebie prosimy o pomoc)

„zawiera polecenie Allaha, abyśmy oddawali Mu szczere nabożeństwo i prosili o Jego pomoc we wszystkich naszych sprawach.”

Allah wymienił إِيَّاكَ نَعْبُدُ (Tylko Ciebie czcimy) przed وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ (I tylko Ciebie prosimy o pomoc), ponieważ celem nadrzędnym jest tutaj oddawanie czci, natomiast pomoc Allaha jest narzędziem do realizacji tego celu. Z pewnością najpierw zajmuje się się tym, co najważniejsze, a potem tym, co mniej ważne, a Allah wie najlepiej.

Allah nazwał swojego Proroka `Abd (sługą)

Allah nazwał swojego Posłańca `Abd (sługą), gdy wspominał o zesłaniu Jego Księgi, o udziale Proroka w wzywaniu do Niego oraz o Isra’ (nocnej podróży z Mekki do Jerozolimy, a następnie do nieba), bo są to najznamienitsze misje Proroka.

Allah powiedział:

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِى أَنْزَلَ عَلَى عَبْدِهِ الْكِتَـبَ
(Wszystkie pochwały i dziękczynienia należą do Allaha, który zesłał swojemu słudze (Muhammadowi ﷺ) Księgę (Koran)) (18:1)

وَأَنَّهُ لَّمَا قَامَ عَبْدُ اللَّهِ يَدْعُوهُ
(A kiedy sługa Allaha (Muhammad ﷺ) wstał, by Go wzywać (swego Pana – Allaha w modlitwie)) (72:19)

سُبْحَانَ الَّذِى أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلاً
(Chwalebny i wywyższony niech będzie (Allah) ponad to, co Mu przypisują, który wziął swojego sługę (Muhammad ﷺ) w nocną podróż) (17:1)

Zachęta do oddawania czci w czasach trudności

Allah również zalecił swojemu Prorokowi, aby w chwilach, gdy czuł się przygnębiony z powodu niewiernych, którzy Mu się sprzeciwiali i zaprzeczali, zwracał się ku aktom czci i oddawania nabożeństwa.

Allah powiedział:

وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّكَ يَضِيقُ صَدْرُكَ بِمَا يَقُولُونَ - فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَكُنْ مِّنَ السَّـجِدِينَ - وَاعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى يَأْتِيَكَ الْيَقِينُ

Zaprawdę, wiemy, że twoja pierś jest wąska z powodu tego, co mówią. Więc wysławiaj pochwały swego Pana i bądź wśród tych, którzy się pokładają (przed Nim). I służ swemu Panu, aż przyjdzie do ciebie pewność (tj. śmierć) (15:97-99)

Dlaczego pochwała została wymieniona jako pierwsza

Ponieważ najpierw wymieniona została pochwała Allaha, od którego prosimy o pomoc, odpowiednie jest, aby po pochwaleniu zwracać się z prośbą o potrzebę. Jak wspomnieliśmy, Allah powiedział:

«فَنِصْفُهَا لِي وَنِصْفُهَا لِعَبْدِي، وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ»

Jedna połowa należy do Mnie, a jedna połowa do Mojego sługi, i Mojemu słudze będzie dane to, o co prosił.

To najlepsza metoda proszenia o pomoc: najpierw wychwala się Tego, od którego pomoc jest oczekiwana, a następnie zwraca się o Jego wsparcie: dla siebie i dla swoich muzułmańskich braci, mówiąc:

اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ
Prowadź nas drogą prostą.

Ta metoda jest bardziej odpowiednia i skuteczna w uzyskaniu pozytywnej odpowiedzi na prośby, dlatego Allah zalecił tę lepszą metodę.

Prośba o pomoc może przybrać formę przekazania swojego stanu potrzebującego. Na przykład Prorok Mojżesz powiedział:

رَبِّ إِنِّى لِمَآ أَنزَلْتَ إِلَىَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ
Panie mój! Naprawdę potrzebuję wszelkiego dobra, które mi zesłałeś! (28:24)

Można też najpierw wymienić atrybuty Tego, o którego się prosi, tak jak powiedział Dhun-Nun:

لاَّ إِلَـهَ إِلاَّ أَنتَ سُبْحَـنَكَ إِنِّى كُنتُ مِنَ الظَّـلِمِينَ
Nie ma boga poza Tobą, Chwalebny jesteś! Naprawdę byłem spośród niesprawiedliwych (21:87)

Ponadto, można wychwalać Go, nie wspominając od razu o tym, czego się potrzebuje.

Prowadź nas drogą prostą

Znaczenie „przewodnictwa” wspomnianego w surze

Przewodnictwo wspomniane w surze oznacza bycie kierowanym i prowadzenie do sukcesu. Allah powiedział:

اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ
Prowadź nas drogą prostą - oznacza prowadzenie, kierowanie, wskazywanie właściwej drogi i udzielanie prawidłowego przewodnictwa.

Również:

وَهَدَيْنَـهُ النَّجْدَينِ
I pokazaliśmy mu dwie drogi: dobro i zło (90:10) - oznacza „Wyjaśniliśmy mu ścieżki dobra i zła.”

Allah powiedział też:

اجْتَبَـهُ وَهَدَاهُ إِلَى صِرَطٍ مُّسْتَقِيمٍ
(On (Allah) wybrał go (na bliskiego przyjaciela) i poprowadził na prostą drogę) (16:121)

oraz:

فَاهْدُوهُمْ إِلَى صِرَطِ الْجَحِيمِ
(I prowadź ich drogą ognistego Płomienia (Piekła)) (37:23)

Podobnie Allah powiedział:

وَإِنَّكَ لَتَهْدِى إِلَى صِرَطٍ مُّسْتَقِيمٍ
(I zapewne Ty (O Muhammad) rzeczywiście prowadzisz (ludzkość) drogą prostą) (42:52)

oraz:

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِى هَدَانَا لِهَـذَا
(Wszystkie pochwały i podziękowania należą się Allahowi, który nas poprowadził do tego) (7:43) -- oznacza: poprowadził nas, wskazał nam drogę i przygotował nas do tego celu, Raju.

Znaczenie As-Sirat Al-Mustakim, Drogi Prostej

Jeśli chodzi o znaczenie As-Sirat Al-Mustakim, Imam Abu Jafar At-Tabari powiedział: „Umma zgodziła się, że Sirat Al-Mustakim to wyraźna, prosta droga bez odgałęzień, zgodnie z językiem Arabów. Na przykład, Jarir bin Atiyah Al-Khatafi powiedział w wierszu: ‘Przywódca wierzących jest na drodze, która pozostanie prosta, choć inne drogi są krzywe.’

At-Tabari dodał również: „Istnieje wiele dowodów na tę prawdę.” Następnie At-Tabari stwierdził: „Arabowie używają terminu Sirat w odniesieniu do każdego czynu i słowa, czy jest ono prawe, czy złe. Dlatego Arabowie określają uczciwą osobę jako prostą, a złoczyńcę jako krzywą. Prosta droga wspomniana w Koranie odnosi się do Islamu.”

Imam Ahmad odnotował w swoim Musnad, że An-Nawwas bin Sam`an powiedział, iż Prorok ﷺ powiedział:

«ضَرَبَ اللهُ مَثَلًا صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا، وَعَلَى جَنْبَتَيِ الصِّرَاطِ سُورَانِ فِيهِمَا أَبْوَابٌ مُفَتَّحَةٌ، وَعَلَى الْأَبْوَابِ سُتُورٌ مُرْخَاةٌ، وَعَلَى بَابِ الصِّرَاطِ دَاعٍ يَقُولُ: يَاأَيُّهَا النَّاسُ ادْخُلُوا الصِّرَاطَ جَمِيعًا وَلَا تَعْوَجُّوا، وَدَاعٍ يَدْعُو مِنْ فَوْقِ الصِّرَاطِ، فَإِذَا أَرَادَ الْإِنْسَانُ أَنْ يَفْتَحَ شَيْئًا مِنْ تِلْكَ الْأَبْوَابِ قَالَ:وَيْحَكَ لَا تَفْتَحْهُ فَإِنَّكَ إِنْ فَتَحْتَهُ تَلِجْهُ فَالصِّرَاطُ: الْإِسْلَامُ وَالسُّورَانِ: حُدُودُ اللهِ وَالْأَبْوَابُ الْمُفَتَّحَةُ مَحَارِمُ اللهِ وَذَلِكَ الدَّاعِي عَلَى رَأْسِ الصِّرَاطِ كِتَابُ اللهِ، وَالدَّاعِي مِنْ فَوْقِ الصِّرَاطِ وَاعِظُ اللهِ فِي قَلْبِ كُلِّ مُسْلِمٍ»

Allah podał przykład: Sirat (droga prosta), otoczona po obu stronach dwoma murami, w których znajdują się otwarte drzwi zasłonięte kotarami. Na bramie Siratu stoi wołający, który ogłasza: „O ludu! Trzymajcie się drogi i nie zbaczajcie z niej.” Tymczasem wołający z góry drogi ostrzega każdego, kto chce otworzyć którekolwiek z tych drzwi: „Biada tobie! Nie otwieraj ich, bo jeśli je otworzysz, przejdziesz przez nie.” Prosta droga to Islam, dwa mury to wyznaczone przez Allaha granice, natomiast drzwi symbolizują to, co Allah zabronił. Wołający na bramie Siratu to Księga Allaha, a wołający z góry Siratu to upomnienie Allaha w sercu każdego muzułmanina.)

Wierni proszą o przewodnictwo i trzymają się go

Jeżeli ktoś pyta: „Dlaczego wierzący prosi Allaha o przewodnictwo w każdej modlitwie i w innych momentach, skoro już jest właściwie prowadzony? Czyż nie zdobył już przewodnictwa?”

Odpowiedź na te pytania jest taka, że gdyby nie była to prawda, iż wierzący potrzebuje nieustannie prosić o przewodnictwo w dzień i w nocy, Allah nie nakazałby mu wzywać Go, aby je otrzymał. Sługa potrzebuje Allaha, Najwyższego, każdej godziny swojego życia, aby pomógł mu pozostać na drodze przewodnictwa i umocnić go na niej jeszcze bardziej. Sługa nie ma mocy, by przynieść sobie korzyść lub szkodę, poza pozwoleniem Allaha. Dlatego Allah nakazał słudze, aby nieustannie Go wzywał, aby obdarzył go swoją pomocą, mocą i sukcesem.

Rzeczywiście, szczęśliwą osobą jest ten, kogo Allah prowadzi do tego, by o Niego prosił. Jest to szczególnie ważne, gdy człowiek pilnie potrzebuje pomocy Allaha w dzień lub w nocy. Allah powiedział:

يَـأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ ءَامِنُواْ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالْكِتَـبِ الَّذِى نَزَّلَ عَلَى رَسُولِهِ وَالْكِتَـبِ الَّذِى أَنَزلَ مِن قَبْلُ

(O wy, którzy wierzycie! Wierzcie w Allaha, Jego Posłańca (Muhammada ﷺ), w Księgę (Qur’an), którą zesłał swojemu Posłańcowi, i w Pisma, które zesłał przedtem.) (4:16)

W tym wersie Allah nakazał wierzącym, aby wierzyli, a to nakazanie nie jest zbędne, ponieważ chodzi tu o trwałość i ciągłość wykonywania czynów, które pomagają pozostać na drodze wiary.

Ponadto Allah nakazał swoim wierzącym sługom wypowiadać:

رَبَّنَا لاَ تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ

Panie nasz! Nie pozwól, aby nasze serca zboczyły po tym, jak nas poprowadziłeś, i obdarz nas miłosierdziem od Siebie. Zaprawdę, Ty jesteś Najhojniejszym Obdarowującym. (3:8)

W związku z tym:

اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ

Prowadź nas drogą prostą) oznacza: „Umocnij nas na drodze przewodnictwa i nie pozwól, abyśmy z niej zboczyli.”

Drogą tych, których obdarzyłeś dobrodziejstwami; nie zaś tych, na których jesteś zagniewany, i nie tych, którzy błądzą.

Wspomnieliśmy o Hadisie, w którym sługa wzywa:

اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ

(Prowadź nas drogą prostą), a Allah mówi: „To dla Mojego sługi, i mój sługa otrzyma to, o co prosi.”

Stwierdzenie Allaha:

صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ

(Drogą tych, którym obdarzyłeś swoją łaską) określa tę drogę. „Ci, których Allah obdarzył swoją łaską” to ci wymienieni w Surze An-Nisa (rozdział 4), gdy Allah powiedział:

وَمَن يُطِعِ اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَأُوْلَـئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِم مِّنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَآءِ وَالصَّـلِحِينَ وَحَسُنَ أُولَـئِكَ رَفِيقاً - ذلِكَ الْفَضْلُ مِنَ اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ عَلِيماً

A kto posłuszeństwo okazuje Allahowi i Posłańcowi, ci będą w towarzystwie tych, których Allah obdarzył łaską: proroków, prawdziwie wiernych (Siddiqin), męczenników i sprawiedliwych. Jak doskonali są ci towarzysze! To jest łaska od Allaha, a Allah wystarcza jako Ten, który wszystko wie) (4:69-70).

Stwierdzenie Allaha:

غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّآلِّينَ

(Nie (drogą) tych, na których spadł gniew, ani tych, którzy zbłądzili) oznacza: prowadź nas prostą drogą, drogą tych, których obdarzyłeś łaską, czyli ludzi przewodnictwa, szczerości i posłuszeństwa Allahowi i Jego Posłańcom. Są to osoby, które przestrzegają nakazów Allaha i powstrzymują się od czynienia tego, co On zakazał.

Pomóż nam jednak unikać drogi tych, na których Allah jest złowieszczy, których intencje są skażone, którzy znają prawdę, a mimo to się od niej odwracają. Pomóż nam także unikać drogi tych, którzy zostali zwiedzeni, którzy utracili prawdziwą wiedzę i w rezultacie błądzą w omyłkach, nie mogąc odnaleźć właściwej drogi. Allah podkreślił, że obie drogi opisane tutaj są błędne, powtarzając zaprzeczenie „nie”.

Te dwie drogi to drogi chrześcijan i Żydów, fakt, którego wierzący powinien być świadomy, aby ich unikać. Droga wierzących to znajomość prawdy i trzymanie się jej. W porównaniu, Żydzi porzucili praktykowanie religii, podczas gdy chrześcijanie utracili prawdziwą wiedzę. Dlatego „gniew” zstąpił na Żydów, natomiast określenie „zbłądzili” bardziej pasuje do chrześcijan. Ci, którzy znają prawdę, ale unikają jej wdrożenia, zasługują na gniew, w odróżnieniu od ignorantów. Chrześcijanie chcą zdobyć prawdziwą wiedzę, ale nie potrafią jej znaleźć, ponieważ nie szukali jej u właściwych źródeł.

To właśnie dlatego zostali zwiedzeni. Należy także wspomnieć, że zarówno chrześcijanie, jak i Żydzi zostali obdarzeni gniewem i zostali zwiedzeni, lecz gniew bardziej dotyczy Żydów. Allah powiedział o Żydach:

مَن لَّعَنَهُ اللَّهُ وَغَضِبَ عَلَيْهِ

(Ci (Żydzi), na których spadła klątwa i gniew Allaha) (5:60).

Atrybut, który bardziej odpowiada chrześcijanom, to bycie zwiedzionym, jak Allah powiedział o nich:

قَدْ ضَلُّواْ مِن قَبْلُ وَأَضَلُّواْ كَثِيراً وَضَلُّواْ عَن سَوَآءِ السَّبِيلِ

(Zbłądzili wcześniej i wielu zwiedli, a sami zbłądzili z prawidłowej drogi) (5:77).

Na ten temat istnieje wiele hadisów i przekazów od Salaf. Imam Ahmad odnotował, że `Adi bin Hatim powiedział: „Jeźdźcy Posłańca Allaha ﷺ pojmali moją ciotkę i kilka innych osób. Kiedy przyprowadzono ich do Posłańca Allaha ﷺ, ustawiono ich przed nim w szeregu. Moja ciotka powiedziała: ‘O Posłańcze Allaha ﷺ! Wsparcie jest daleko, potomstwo przestało przychodzić, a ja jestem starą kobietą, niezdolną do służby. Udziel mi swojej łaski, niech Allah udzieli Ci swojej łaski.’ Powiedział: ‘Kto jest twoim wsparciem?’ Odpowiedziała: ‘Adi bin Hatim.’ Powiedział: ‘Ten, który uciekł od Allaha i Jego Posłańca.’ Odpowiedziała: ‘Więc prorok ﷺ uwolnił mnie.’

Gdy Prorok ﷺ wrócił, obok niego stał człowiek, chyba `Ali, który powiedział do niej: ‘Poproś go o środek transportu.’ Poprosiła Proroka ﷺ, i nakazał, aby dano jej zwierzę.

Adi powiedział dalej: ‘Później przyszła do mnie i powiedziała: „On (Muhammad ﷺ) uczynił coś, czego twój ojciec (który był hojny) nigdy by nie uczynił. Ten i ten przyszedł do niego, a on okazał mu łaskę, a ten i ten przyszedł do niego, a on okazał mu łaskę.” Poszedłem więc do Proroka ﷺ i zobaczyłem, że zbierały się wokół niego kobiety i dzieci, tak blisko, że wiedziałem, iż nie był królem jak Kisra (król Persji) czy Cezar. Powiedział: „O Adi! Co cię skłoniło do ucieczki, aby nie było wyznawane La ilaha illallah (Nie ma bóstwa godnego czci poza Allahem)? Co cię skłoniło do ucieczki, aby Allahu Akbar (Allah jest Największy) nie było wyznawane?” Wyznałem mój islam i widziałem, że jego twarz promieniała zadowoleniem, a on powiedział:

«إِنَّ الْمَغْضُوبَ عَلَيْهِمُ الْيَهُودُ وَ إِنَّ الضَّالِينَ النَّصَارَى»

(Ci, którzy sprowokowali gniew, to Żydzi, a ci, którzy zostali zwiedzeni, to chrześcijanie.)”

Hadis ten został również zebrany przez At-Tirmidhiego, który uznał go za Hasan Gharib.

Również kiedy Zayd bin `Amr bin Nufayl wraz z przyjaciółmi, jeszcze przed islamem, udał się do Ash-Sham w poszukiwaniu prawdziwej religii, Żydzi powiedzieli do niego: „Nie staniesz się żydem, dopóki nie poniesiesz części gniewu Allaha, który my zdobyliśmy.” Powiedział: „Szukam ucieczki od gniewu Allaha.” Chrześcijanie powiedzieli do niego: „Jeśli staniesz się jednym z nas, poniesiesz część niezadowolenia Allaha.” Powiedział: „Nie mogę tego znieść.” Pozostał więc w swojej czystej naturze i unikał czczenia bożków oraz praktyk politeistycznych. Nie stał się ani żydem, ani chrześcijaninem. Jego towarzysze stali się chrześcijanami, ponieważ uznali tę religię za czystszą niż judaizm. Waraqah bin Nawfal był wśród tych ludzi, aż Allah poprowadził go przez rękę Swego Proroka, kiedy został wysłany jako Prorok, a Waraqah uwierzył w objawienie zesłane Prorokowi ﷺ, niech Allah będzie z niego zadowolony.

Podsumowanie sury Al Fatiha

Wspaniała sura Al-Fatiha zawiera siedem ajatów, w tym pochwałę i dziękczynienie Allahowi, wysławianie Go i chwałę przez wymienienie Jego najpiękniejszych Imion oraz najwyższych atrybutów. Wspomina także o życiu ostatecznym, czyli o Dniu Zmartwychwstania, i kieruje sługi Allaha do proszenia Go, wzywania Go oraz uznania, że wszelka moc i siła pochodzi od Niego.

Sura wzywa do szczerości w oddawaniu czci wyłącznie Allahowi, wyróżniając Go w Jego boskości, wierząc w Jego doskonałość, wolność od potrzeby jakichkolwiek współtowarzyszy, bez rywali i równych sobie. Al-Fatiha kieruje wierzących, aby wzywali Allaha o prowadzenie ich prostą drogą, która jest prawdziwą religią, i aby pomagał im pozostać na tej drodze w tym życiu, a w Dniu Sądu umożliwił przejście przez rzeczywisty sirat (most nad piekłem, który każdy musi przejść).

W tym Dniu wierzący zostaną poprowadzeni do ogrodów rozkoszy w towarzystwie proroków, prawdomównych, męczenników i sprawiedliwych. Al-Fatiha zachęca także do czynienia dobrych uczynków, aby wierzący w Dniu Zmartwychwstania znajdowali się w towarzystwie ludzi czyniących dobro.

Sura ostrzega również przed podążaniem drogami zwiedzenia, aby nie skończyć wśród tych, którzy ulegają grzechowi w Dniu Zmartwychwstania, w tym wśród tych, na których spadł gniew, i tych, którzy zostali zwiedzeni.

Łaski pochodzą od Allaha, nie zbłądzenia

Allah powiedział:

صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ

(Droga tych, na których zesłałeś swoją łaskę), gdy wspominał o Swojej łasce.

Mówiąc o gniewie, Allah powiedział:

غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ

(Nie [drogą] tych, na których spadł Twój gniew), nie wymieniając podmiotu, chociaż to On zesłał na nich gniew, tak jak Allah stwierdził w innym ajet:

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ تَوَلَّوْاْ قَوْماً غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِم

(Czy nie widziałeś tych, którzy wzięli sobie za przyjaciół ludzi, na których spadł gniew Allaha (czyli Żydów)) (58:14).

Ponadto Allah wspomina błąd tych, którzy w nim pozostali, choć byli sprawiedliwie zwiedzeni według przeznaczenia wyznaczonego przez Allaha. Na przykład Allah powiedział:

مَن يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَمَن يُضْلِلْ فَلَن تَجِدَ لَهُ وَلِيًّا مُّرْشِدًا

(Kto jest prowadzony przez Allaha, ten jest prawdziwie prowadzony; a kto jest zwiedziony przez Niego, dla tego nie znajdziesz przewodnika Wali,  który poprowadzi go na właściwą drogę) (18:17),

oraz:

مَن يُضْلِلِ اللَّهُ فَلاَ هَادِيَ لَهُ وَيَذَرُهُمْ فِى طُغْيـنِهِمْ يَعْمَهُونَ

(Ktokolwiek Allah zwiedzi, nie ma dla niego przewodnika; i pozostawia ich, aby błądzili w swoim występku) (7:186).

Te i inne ajety świadczą o tym, że tylko Allah jest Tym, który prowadzi i zwodzi, wbrew wierzeniom sekty Kadarijja, która twierdziła, że słudzy sami wybierają i kształtują swój los. Polegają oni na niejasnych ajatach, unikając tego, co jest jasne i sprzeczne z ich pragnieniami. Ich metoda opiera się na podążaniu za własnymi pożądaniami, żądzami i nieprawością.

Autentyczny hadith przekazuje:

«إِذَا رَأَيْتُمُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ فَأُولئِكَ الَّذِينَ سَمَّى اللهُ فَاحْذَرُوهُمْ»

Kiedy zobaczycie tych, którzy podążają za tym, co nie jest w pełni jasne w (Koranie), są tymi, których Allah wymienił (3:7). Strzeżcie się ich.

Prorok ﷺ odnosił się do słów Allaha:

فَأَمَّا الَّذِينَ فى قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَـبَهَ مِنْهُ ابْتِغَآءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَآءَ تَأْوِيلِهِ

A jeśli w sercach ludzi jest odchylenie (od prawdy), podążają za tym, co nie jest całkowicie jasne, szukając Al-Fitna (bałwochwalstwa i prób) i starając się odkryć ukryte znaczenia (3:7).

Zaprawdę, żaden innowator w religii nie może polegać na żadnym autentycznym dowodzie w Koranie, który świadczyłby o jego nowatorstwie. Koran przyszedł, aby rozróżniać prawdę od fałszu oraz przewodnictwo od zwiedzenia. Koran nie zawiera sprzeczności ani błędów, ponieważ jest objawieniem od Najmądrzejszego, godnego wszelkiej chwały.

Mówienie „Amin”

Zaleca się mówić „Amin” po zakończeniu recytacji Suray Al-Fatiha. 

„Amin” oznacza: „O Allahu! Przyjmij nasze wołanie.”

Dowodem na zalecenie mówienia „Amin” są relacje Imamów Ahmada, Abu Dawuda i At-Tirmidhiego, którzy zapisali, że Wa’il ibn Hujr powiedział: „Słyszałem Posłańca Allaha ﷺ recytującego:

غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّآلِّينَ

"Nie [drogą] tych, na których spadł Twój gniew, ani tych, którzy zbłądzili" i mówił „Amin”, wydłużając go głosem.”

W relacji Abu Dawuda dodano: „Podnosząc przy tym głos.” At-Tirmidhi skomentował, że hadis jest Hasan i był też przekazywany od `Ali i Ibn Mas’uda.

Abu Hurayrah relacjonował, że ilekroć Posłaniec Allaha ﷺ recytował:

غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّآلِّينَ

(Nie [drogą] tych, na których spadł gniew, ani tych, którzy zbłądzili), mówił „Amin”, aż ci, którzy stali za nim w pierwszym rzędzie, mogli go usłyszeć.

Abu Dawud i Ibn Majah dodali, że „wtedy meczet drżał z powodu recytowania Amin przez tych stojących za Prorokiem ﷺ”. Ad-Daraqutni również zapisał ten hadith i skomentował, że jest Hasan.

Bilal relacjonował, że powiedział: „O Posłańcze Allaha ﷺ! Nie kończ mówienia Amin, zanim dołączę do ciebie.” Relacjonował to Abu Dawud.

Abu Nasr Al-Qushayri przekazał, że Al-Hasan i Ja`far As-Sadiq podkreślali dźwięk „m” w Amin.

Mówienie „Amin” jest zalecane dla tych, którzy nie modlą się (podczas recytacji Al-Fatihah), a mocno zalecane dla tych, którzy się modlą, zarówno samemu, jak i za imamem. Dwa Sahihy relacjonują, że Posłaniec Allaha ﷺ powiedział:

«إِذَا أَمَّنَ الْإِمَامُ فَأَمِّنُوا، فَإِنَّهُ مَنْ وَافَقَ تَأْمِينُهُ تَأْمِينَ الْمَلَائِكَةِ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ»

(Kiedy imam mówi „Amin”, wy powiedzcie „Amin”, bo kto powie „Amin” razem z aniołami, jego wcześniejsze grzechy zostaną wybaczone.)

Muslim relacjonuje, że Posłaniec Allaha ﷺ powiedział:

«إِذَا قَالَ أَحَدُكُمْ فِي الصَّلَاةِ: آمِينَ، وَالْمَلَائِكَةُ فِي السَّمَاءِ: آمِينَ، فَوَافَقَتْ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ»

(Gdy ktoś z was mówi w modlitwie „Amin”, a aniołowie w niebie mówią „Amin” równocześnie, jego wcześniejsze grzechy zostaną wybaczone.)

Mówi się, że hadis odnosi się zarówno do aniołów, jak i muzułmanów, którzy mówią Amin w tym samym czasie. Hadis odnosi się również do sytuacji, gdy Aminy wypowiedziane przez aniołów i muzułmanów są równie szczere, co skutkuje przebaczeniem.

W Sahih Muslim zapisano również, że Abu Musa powiedział, iż Prorok ﷺ powiedział:

«إِذَا قَالَ يَعنِي الْإِمَامَ : وَلَا الضَّالِّينَ، فَقُولُوا: آمِينَ، يُجِبْكُمُ اللهُ»

Gdy imam mówi „wal-dallin, powiedzcie „Amin”, a Allah odpowie na wasze wołanie.

At-Tirmidhi powiedział, że „Amin” oznacza: „Nie zawodź naszej nadziei”, podczas gdy większość uczonych mówi, że oznacza: „Odpowiedz na nasze wołanie.”

Imam Ahmad w swoim Musnadzie zapisał, że `Ajsza powiedziała, iż gdy wspomniano Żydów, Posłaniec Allaha ﷺ powiedział:

«إِنَّهُم لَنْ يَحْسُدُونَا عَلَى شَيْءٍ كَمَا يَحْسُدُونَا عَلَى الْجُمُعَةِ الَّتِي هَدَانَا اللهُ لَهَا وَضَلُّواْ عَنْهَا، وَعَلَى الْقِبْلَةِ الَّتِي هَدَانَا اللهُ لَهَا وَضَلُّواْ عَنْهَا وَعَلَى قَوْلِنَا خَلْفَ الْإِمَامِ: آمِينَ»

Nie będą nam zazdrościć niczego tak bardzo, jak zazdroszczą nam piątku, do którego Allah nas poprowadził, podczas gdy oni zbłądzili, oraz Kibli, do której Allah nas poprowadził, podczas gdy oni zbłądzili, i naszego mówienia „Amin” za imamem.

Ibn Majah zapisał ten hadis w słowach:

«مَا حَسَدَتْكُمُ الْيَهُودُ عَلَى شَيْءٍ مَا حَسَدَتْكُمْ عَلَى السَّلَامِ وَالتَّأْمِينِ»

Żydzi nigdy nie zazdrościli wam bardziej niż za mówienie Salam (pozdrowienia islamskiego) i za mówienie Amin.

źródło:

https://quran.com/1:7/tafsirs/en-tafisr-ibn-kathir

koran-online-po-polsku