Orzeczenie w sprawie małżeństw między kuzynami pierwszego stopnia: Zrównoważona perspektywa
Odpowiedź: dr Asim Yusuf
Pytanie: Moje pytanie dotyczy małżeństw między kuzynami pierwszego stopnia. Choć jest to dozwolone w islamie, zastanawiam się nad argumentami przeciwko temu, ponieważ wiele osób powołuje się na kwestie zdrowotne i wysokie wskaźniki niepełnosprawności u dzieci. Trudno mi zrozumieć, jak orzeczenie w islamie może potencjalnie narażać ludzi lub dzieci na ryzyko. W żadnym wypadku nie twierdzę, że islamskie orzeczenie jest błędne, bo nigdy nie sprzeciwiłbym się zasadom islamu, ale chciałbym uzyskać wyjaśnienie, aby lepiej zrozumieć tę kwestię, ponieważ niemuzułmanie często pytają, dlaczego mamy takie orzeczenie, i zawsze powołują się na konkretne badania.
Odpowiedź
Dziękuję za twoje pytanie i troskę o wspieranie religii.
Jak słusznie zauważyłeś, podstawowa zasada prawna (shariatu) mówi, że małżeństwa między kuzynami pierwszego stopnia są dozwolone. Nie ma jednak sprzeczności między „fiqhem a faktami”, bo opinie ekspertów z dziedzin takich jak medycyna czy astronomia od zawsze były brane pod uwagę przy wydawaniu fatw. Trzeba przy tym rozróżnić między fiqhem (ogólną zasadą prawną) a fatwą (konkretną opinią prawną dotyczącą indywidualnego przypadku).
W literaturze prawniczej istnieje wiele przykładów tego podejścia m.in. wyznaczanie kierunku qiblah na podstawie odkryć astronomicznych i matematycznych. Również opinie ekspertów medycznych odgrywają istotną rolę przy stosowaniu udogodnień dotyczących czystości rytualnej, modlitwy, postu czy pielgrzymki (hajj).
Zanim jednak przyjrzymy się bliżej dowodom medycznym dotyczącym pokrewieństwa w małżeństwach, warto wspomnieć o samej naturze i filozofii prawa islamskiego.
Szariat jako przejaw miłosierdzia
Nasza uczona tradycja od samego początku uznaje, że podstawową zasadą całego Boskiego Prawa jest miłosierdzie, które definiuje się jako „chęć czynienia dobra potrzebującym”.
Allah mówi: „Miłosierny nauczył Koranu”, a komentatorzy wyjaśniają, że przewodnictwo zawarte w Jego wersetach jest najwyraźniejszym przejawem Jego nieskończonego miłosierdzia [por. Qurtubi: al-Jami’].
Jednym z aspektów tytułu naszego umiłowanego Proroka Muhammada (pokój i błogosławieństwo z nim) „Miłosierdzie dla światów” jest to, że został posłany z drogą będącą czystym przejawem miłosierdzia. Hadis „Religia (w całości) jest szczerym pragnieniem dobra” również wskazuje, że szariat jest niczym innym, jak przejawem Bożego zamiaru niesienia dobra ludziom [Ibn Rajab: Jami‘ al-‘Ulum wa’l Hikam].
Takie podstawowe pojęcia są kluczowe dla zrozumienia naszej religii. Zakorzeniają nas w relacji z Allahem i sprawiają, że nawet codzienne obowiązki stają się znakami (ajat), które wskazują na Stwórcę. Ponadto stanowią ramy, dzięki którym możemy wyjaśniać naszą religię innym.
Brak zrozumienia ogólnej mądrości stojącej za poszczególnymi orzeczeniami Prawa Bożego i nasza niezdolność do jej wyrażenia, sprawiają, że wielu ludzi odwraca się od islamu.
Dla niemuzułmanina stwierdzenie: „Islam jest religią miłosierdzia” może brzmieć jak puste hasło. Dlatego warto wiedzieć, że nasi uczeni rozwinęli tę prawdę w sam rdzeń i istotę szariatu. Za każdym orzeczeniem dostrzegali głęboką mądrość, którą ujęli słowami:
„Podstawą przepisów prawa świętego jest unikanie szkody i osiąganie pożytku.” [al-‘Izz: Qawa’id al-Sughra]
Cele szariatu określili zaś jako: ochrona religii, życia, rozumu, potomstwa i majątku. [al-Ghazali: al-Mustasfa]
Z tego względu orzeczenia fiqhu, a zwłaszcza konkretne fatwy, przywiązują dużą wagę do nauk, takich jak medycyna, by określić, gdzie leży pożytek, a gdzie szkoda.
Na przykład: post w Ramadanie może być zakazany dla osoby, która zdaniem lekarza, jest w poważnym niebezpieczeństwie zdrowotnym. W takim wypadku uniknięcie szkody fizycznej ma pierwszeństwo przed zdobyciem korzyści duchowej. Jeszcze silniej zasada ta obowiązuje, gdy czyjeś działania mogą zaszkodzić innym (np. zakaz współżycia bez zabezpieczenia w przypadku zakażenia HIV).
Pokrewieństwo w małżeństwie
Z powyższego wynika, że szariat ustanawia przepisy w najlepszym duchowym i materialnym interesie jednostki i społeczeństwa, a dowody medyczne są ważnym narzędziem rozróżniania między pożytkiem a szkodą.
Zasadnicze pytanie brzmi więc: co mówią dowody medyczne o małżeństwach krewniaczych?
Genetyka to dziedzina bardzo złożona i szybko się rozwijająca. Obecnie przeprowadzono około 70 poważnych recenzowanych badań naukowych dotyczących małżeństw krewniaczych, a ich wspólne wnioski mogą służyć jako podstawa do orzeczeń fiqhowych.
Wyniki można podsumować następująco:
Jednorazowe małżeństwo między kuzynami wiąże się z niewielkim wzrostem ryzyka wad genetycznych. Ponieważ częstość tych wad jest i tak niska, ryzyko absolutne pozostaje małe.
Powtarzające się małżeństwa w obrębie tej samej rodziny przez pokolenia (tzw. endogamia) znacznie zwiększają ryzyko wad genetycznych (nawet do 10 razy).
Większość z tych wad ma charakter łagodny lub umiarkowany np. zaburzenia rozwoju, głuchota, łagodne upośledzenie umysłowe, a także choroby dorosłych jak cukrzyca, nadciśnienie czy zaburzenia psychiczne.
Główne zagrożenie dotyczy rzadkich chorób dziedzicznych autosomalnych recesywnych, które są ciężkie i często śmiertelne. Małżeństwa krewniacze zwiększają ryzyko, że oboje małżonkowie będą nosicielami tej samej wadliwej kopii genu, co może prowadzić do choroby u potomstwa. Przykładowo, w takiej rodzinie istnieje tylko ok. 30% szans, że troje dzieci urodzi się całkowicie zdrowych.
Podsumowanie
Szariat dopuszcza małżeństwa kuzynów pierwszego stopnia, ponieważ ogólne ryzyko szkody dla dziecka pozostaje niskie.
Endogamia jest praktyką kulturową, nie zalecaną przez szariat, a wielcy uczeni, tacy jak Imam al-Ghazali(powołując się na słowa ‘Umara ibn al-Khattaba) ostrzegali przed nadmiernym jej stosowaniem, ponieważ „osłabia potomstwo”. [al-Ghazali: Ihya’, t. XII]
W konkretnych przypadkach, gdy dowody medyczne wskazują na bardzo wysokie ryzyko szkody dla przyszłych dzieci, takie małżeństwo może być nawet uznane za niedozwolone.
Przyszli małżonkowie, u których istnieje ryzyko przekazania wad genetycznych, powinni skorzystać z konsultacji genetycznej i medycznej, a następnie zasięgnąć opinii uczonego (fatwy) w swojej konkretnej sytuacji.
Jak w większości spraw, szariat przyjmuje środkową drogę, pomiędzy nadmiernym poleganiem na zniuansowanych wynikach badań medycznych, a odrzucaniem nauki jako sprzecznej z ufnością w Boga.
„I uczyniliśmy was społecznością umiarkowaną, abyście byli świadkami dla ludzi, a Prorok był świadkiem dla was.”
„Allah pragnie dla was ułatwienia, nie pragnie utrudnienia... abyście wysławiali Go za to, że was poprowadził, i abyście byli wdzięczni.”
dr Asim Yusuf
Sprawdzone i zatwierdzone przez: Faraz Rabbani
O autorze:
Dr Asim Yusuf jest nauczycielem, autorem, wokalistą i lekarzem. Urodził się w Londynie, dorastał w Manchesterze, a następnie wyemigrował z rodziną do Republiki Południowej Afryki na dziesięć lat. Studiował nauki islamskie u wielu znanych uczonych, m.in. u al-Allamy Rasoola Bakhsha Saeediego i szejka Muhammada al-Yaqubiego.
Jest dyrektorem naukowym programu Path to Salvation (www.pathtosalvation.co.uk), modularnego kursu nauk islamskich. Ma uprawnienia do nauczania teologii, fiqhu, duchowości, tafsiru i hadisu.
Jest członkiem Royal College of Psychiatrists i kontynuuje studia magisterskie z edukacji medycznej.