Czterech Imamów | Unikalna perspektywa
Gdyby ktoś zapytał: „Jakie są sposoby zachowania swojego īmānu (wiary) przed upadkami i trwania w religii?”, typowe odpowiedzi będą obejmować: recytację i studiowanie Koranu, dobre towarzystwo, modlitwę nocną, odwiedzanie meczetu, odwiedzanie cmentarzy oraz duʿāʾ (modlitwę błagalną). Każda z tych metod jest nieodzowna.
Jednakże jeśli ten duchowy plan miałby choć zbliżyć się do pełni, należy dodać jeszcze jeden element: poznawanie biografii wielkich postaci, które były przed nami.
Skuteczność tej praktyki tkwi w:
Wzmacnianie wewnętrznej determinacji, by trwać jako praktykujący muzułmanin
Po przytoczeniu szczegółowych losów nie jednego, ale aż siedmiu Proroków, Allah mówi do Proroka Muḥammada ﷺ:
وَكُلًّا نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤَادَكَ
„A każdą z opowieści o posłańcach opowiadamy ci (o Muḥammadzie), abyśmy w ten sposób umocnili twoje serce.”[1]
Al-Dżunayd powiedział:
الحكايات جند من جنود الله يقوي بها إيمان المريدين
„Opowieści są jednym z żołnierzy Allaha, którymi wzmacnia On wiarę tych, którzy dążą do Niego.” [2]
Uważna analiza życia tych, którzy byli przed nami,
jest niesamowicie budującym doświadczeniem,
dającym nam ramy do refleksji nad własnym życiem i licznymi brakami, które w nim odnajdujemy.
To głęboko ożywiające duszę i rozpalające ambicję przeżycie.
Oczyszczanie serca
Imām Ibn al-Dżawzī powiedział:
رأيت الاشتغال بالفقه وسماع الحديث لا يكاد يكفي في صلاح القلب؛ إلا أن يمزج بالرقائق، والنظر في سير السلف الصالحين
„Zauważyłem, że zajmowanie się fiqh (jurysprudencją) oraz słuchanie hadisów nie wystarcza, by naprawić serce — chyba że połączy się to z miękkością serca oraz studiowaniem żywotów prawych poprzedników.” [3]
Skuteczne lekarstwo na poczucie wyższości
Imām Ibn al-Dżawzī powiedział:
ومن نظر في سير السلف من العلماء العاملين استحقر نفسه, فلم يتكبر
„Ten, kto przygląda się życiorysom zaangażowanych uczonych spośród przodków, umniejsza samego siebie — i przestaje się wynosić.” [4]
Im mniej człowiek jest świadomy etyki pracy i dokonań swoich poprzedników,
tym bardziej siebie przecenia. I odwrotnie — im bardziej je zna,
tym pokorniejsze staje się jego serce.
Moim zdaniem wiele, jeśli nie większość, sporów wewnątrz współczesnej sceny Da’wah można sprowadzić do ogromnego zapatrzenia każdej osoby we własne odbicie w lustrze. Osiągnięcia, liczba zwolenników, marka, zasięg i inne tego rodzaju rzeczy wyolbrzymiają poczucie własnej wartości w oczach danej osoby, jednocześnie zwiększając niechęć do pracy zespołowej, dzielenia się zasługami, uznawania cudzego dobra, działania poza reflektorami i tym podobnych rzeczy, których konsekwencje są bardzo łatwe do wyobrażenia.
Jednym ze sposobów zaradzenia takim niepożądanym skutkom jest ciągłe odwoływanie się do biografii naszych poprzedników, patrząc na siebie przez to odbicie w lustrze. Efektem takiego ćwiczenia jest powstanie wyrafinowanego i pokornego muzułmanina, który nie pragnie pochwał, boi się sławy, chętnie współpracuje i nieustannie stara się skierować swoje oczy ku Allahowi, a nie ku sobie samemu.
Kultywowanie głębokiej miłości do naszych poprzedników
Możesz zapytać: dlaczego ważne jest, aby kochać tych gigantów islamu? Odpowiedź jest prosta: ponieważ w jednym z najbardziej inspirujących przekazów Prorok ﷺ powiedział:
المرء مع من أحب„Człowiek będzie razem z tymi, których kocha”
Porównaj, jak czujesz wobec któregoś z tych wielkich ludzi przed i po tym, jak zapoznałeś się z ich biografiami; różnica będzie ogromna. Jeśli nie jesteśmy w stanie naśladować ich etyki pracy i osiągnięć, to przynajmniej możemy ich doceniać i kochać. Naszą nadzieją w tym jest to, że Allah pozwoli nam stanąć obok nich w Dniu Ostatecznym i przyjmie nas na te same poziomy raju, które im przeznaczy, in shā’Allāh. Rzeczywiście, nadzieja jest wieczna.
Dlaczego wybraliśmy życie czterech Imamów?
Zrób krok wstecz i przyjrzyj się osi czasu historii islamu – nie zawiedziesz się, lecz będziesz zdumiony planem Allaha. W ten sam sposób, w jaki Allah pozwolił, aby pewne wydarzenia w przeszłości miały miejsce dla zachowania Koranu – jak to uczynił ‘Uthmān, gdy zgromadził Ummah wokół jednej recytacji – i w ten sam sposób, w jaki pozwolił, aby pewne wydarzenia miały miejsce dla zachowania Sunnah, wysyłając ludzi o niezwykłych umysłach, którzy zapamiętywaliby łańcuchy przekazów i stworzyli naukę oceny prawdziwości każdego łańcucha, podobnie Allah przeznaczył, że pewne wydarzenia będą miały miejsce dla zachowania nauki Fiqhu: Ḥalāl i Ḥarām.
Allah przeznaczył narodziny czterech osób w krótkim odstępie czasu, które stały się założycielami islamskiej jurysprudencji i których przytłaczająca większość Ummah muzułmańskiej będzie przestrzegać przez kolejne stulecia, a nawet do dziś. Ci wzorowi mężczyźni to Imāmowie: Abū Ḥanīfa, Mālik, al-Shāfi’ī i Aḥmad, z których najwcześniejszym był Imām Abū Ḥanīfa.
Szukam u Allaha ochrony przed tym, aby ta praca ograniczyła się jedynie do podziwu dla ich życia i rozrywki ich historiami. Byłoby to dla nas oznaką braku sukcesu, ponieważ Prorok ﷺ powiedział:
إن بني إسرائيل لما هلكوا قصوا„Gdy dzieci Isra’ila popadły w ruinę, opowiadały historie.”
Innymi słowy, kiedy dzieci Isra’ila porzuciły wykonywanie dobrych uczynków, zwróciły się ku opowiadaniu historii i same się pochwalały. My pragniemy wyciągać lekcje z błędów tych, którzy byli przed nami, dlatego wybranym modelem dla tej serii jest taki, w którym biografie tych niezwykłych ludzi będą wykorzystywane jako platforma do przekazywania kluczowych wartości dotyczących kultu, nienagannych manier i wysokich aspiracji, z nadzieją, że Allah obudzi nas ze snu, a następnie uczyni z tego środek naprawy dla mnie i innych.
Imām Abū Ḥanīfa
Jego pełne imię to al-Nu’mān, syn Thābita, syn al-Marzubāna. Otrzymał przydomek Abū Ḥanīfa. Z nazwiska al-Marzubān wynika, że pochodzenie Abū Ḥanīfy było perskie. Pochodził z Kabulu, stolicy dzisiejszego Afganistanu. Jego dziadek, al-Marzubān, przyjął islam za panowania ʿUmara b. al-Khaṭāba, zanim przeniósł się do miasta Kufa w Iraku.
Imām Abū Ḥanīfa jest jedynym z czterech Imamów, który urodził się w epoce Towarzyszy Proroka. W rzeczywistości, według wielu źródeł, Abū Ḥanīfa widział Towarzysza Anasa b. Mālika – sługę Proroka Muhammada ﷺ – podczas gdy inni twierdzą, że spotkał Towarzysza ‘Abdullāha b. al-Hāritha, gdy miał 16 lat podczas Hajj. Czyni to go jedynym spośród czterech Imamów, którego potencjalnie można zaliczyć do Tābiʿūn.
Jest to cecha szczególnie wyjątkowa dla Imāma Abū Ḥanīfy i niezwykły przywilej, ponieważ Prorok ﷺ chwalił pierwsze trzy pokolenia islamu:
خَيْرُ النَّاسِ قَرْنِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ„Najlepsi spośród ludzi są z mojego pokolenia, następnie ci, którzy przyjdą po nich, a potem ci, którzy przyjdą po nich.”
Jego narodziny i wychowanie
Imām al-Dhahabī powiedział:
وسيرته تحتمل أن تفرد في مجلدين رضي الله عنه ورحمه
„Jego biografia mogłaby potencjalnie wypełnić dwa tomy. Niech Allah będzie z niego zadowolony i zmiłuje się nad nim.”[10]
Imām Abū Ḥanīfa urodził się w mieście Kufa w roku 80 AH i wychowywał się jako jedynak w praktykującej, szanowanej i zamożnej muzułmańskiej rodzinie. Jego ojciec, Thābit, posiadał sklep z ubraniami w Kufie, w którym Abū Ḥanīfa pracował po śmierci ojca.
Był to sposób postępowania poprzedników – odmawiali uzależnienia się od kogokolwiek oprócz Allaha w kwestii utrzymania. Podobnie jak inni, potrzebowali dochodu, ale ich wolność do głoszenia prawdy bez strachu, przysługi czy nawet subtelnej presji ze strony sponsora była dla nich znacznie ważniejsza.
Prorok ﷺ powiedział:
مَا أَكَلَ أَحَدٌ طَعَامًا قَطُّ خَيْرًا مِنْ أَنْ يَأْكُلَ مِنْ عَمَلِ يَدِهِ، وَإِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ دَاوُدَ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ كَانَ يَأْكُلُ مِنْ عَمَلِ يَدِهِ
„Nikt nigdy nie jadł lepszego posiłku niż tego, który zdobył własnymi rękami, a Prorok Allaha, Dawud, jadł z owoców swojej pracy ręcznej.”[11]
Abdul Bāsit b. Yūsuf al-Gharīb napisał książkę,[12] w której wymienia około 400 różnych zawodów i rzemiosł, które wykonywało nie mniej niż 1500 uczonych islamu.
Ta życiowa lekcja – pragnienie bycia finansowo niezależnym – widoczna jest, gdy czyta się przezwiska wielu z tych uczonych, które obejmują al-Zajjāj (wytwórca szkła), al-Qaffāl (ślusarz), al-Najjār (stolarz), al-Ḥaddād (kowal), al-Bazzāz (kupiec tkanin), al-‘Attār (sprzedawca perfum), al-Qassāb (pracownik przy trzcinie cukrowej), al-Jassās (tynkarz), al-Khabbāz (piekarz) i tak dalej.
Tak było zawsze w historii islamu, aż do niedawna, gdy da’wah i islamska nauka stały się tytułem zawodowym, przynoszącym wynagrodzenie jak każde inne zajęcie. W wielu przypadkach relacja ta była wykorzystywana przez finansujących, którzy czasami grożą wstrzymaniem wynagrodzenia uczonym, jeśli nie podporządkują się lub nie dostosują fatwy czy stanowiska islamskiego do ich wymagań. Ci tak zwani głosiciele islamu i uczeni w ten sposób przemawiają lub milkną na żądanie.
Imām Abū Ḥanīfa odziedziczył po ojcu 200 000 dirhamów, ogromną fortunę, biorąc pod uwagę, że w tamtych czasach za trzy dirhamy można było kupić całego barana. Jednak zamiast prowadzić luksusowe życie, jak większość by wybrała, wyjątkowy Imām zatrzymał dla siebie jedynie 4000 dirhamów. Było to zgodne z przekazem przypisywanym ‘Alī b. Abī Ṭālibowi, który wskazywał, że 4000 dirhamów wystarcza dla jednej osoby, a wszystko ponad to stanowi nadmiar.
Imām ustalił dla siebie skromny miesięczny dochód w wysokości dwóch dirhamów, prowadząc tym samym pokorne życie. Jego pokora nie była jednak fałszywa ani na pokaz; nadal nosił najlepsze ubrania, do których miał dostęp, gdyż było to jego rzemiosło.
Nadwyżkę swoich środków Imām przeznaczał na pomoc ubogim i studentom wiedzy, inwestując w swoje pałace w życiu przyszłym. Podaje się, że Abū Ḥanīfa przydzielił miesięczne kieszonkowe w wysokości 100 dirhamów jednemu ze swoich głównych uczniów i najwyższemu sędziemu, Abū Yūsufowi, na wydatki dla siebie i rodziny.
Zaczęło się od kilku słów
Podróż życiowa Imāma Abū Ḥanīfy rozpoczęła się od kilku słów zachęty wypowiedzianych przez błogosławionego przechodnia. Abū Ḥanīfa powiedział:
„Kiedyś przechodziłem obok al-Sha’bīego – uczonego hadisu i fiqhu (a także współczesnego Imāmowi Abū Ḥanīfie) – który powiedział do mnie:
إلى من تختلف؟‘Do kogo uczęszczasz?’
Odpowiedziałem: ‘Na rynek.’
Al-Sha’bī odparł: ‘Nie o to mi chodziło. Chciałem zapytać, do kogo spośród uczonych uczęszczasz?’
Odpowiedziałem: ‘Niezbyt często ich odwiedzam.’
Al-Sha’bī powiedział:
لا تغفل، وعليك بالنظر في العلم ومجالسة العلماء، فإني أرى فيك يقظة وحركة
„Nie postępuj bezmyślnie, lecz zwróć się ku wiedzy i przebywaniu w towarzystwie uczonych, ponieważ widzę w tobie czujność i żywotność.”[13]
Abū Ḥanīfa powiedział:
فوقع في قلبي من قوله، فتركت الاختلاف إلى السوق، وأخذت في العلم، فنفعني الله بقوله
„Jego słowa trafiły do mojego serca, więc porzuciłem uczęszczanie na rynek i zwróciłem się ku wiedzy. Allah w wielkim stopniu obdarzył mnie pożytkiem dzięki jego radzie.”[14]
Kanapy psychiatrów wypełniają ludzie, którzy doświadczyli traumatycznych przeżyć w dzieciństwie. Istotnie, młody umysł jest podatny na upokorzenie i poczucie bezwartościowości, co może mieć konsekwencje na całe życie. Jednakże z drugiej strony, chwile inspiracji i słowa zachęty mogą wywrzeć pozytywny wpływ na młody umysł, który może zaowocować całym życiem sukcesów i wielkich osiągnięć.
Dlatego w każdym twoim spotkaniu – czy to z rodziną przy stole, z przyjaciółmi w restauracji, czy nawet w rozmowach online – poświęć chwilę, aby dostrzec i udzielić wsparcia takim talentom. Kieruj te utalentowane osoby do wykorzystywania swoich zdolności dla domu przyszłego życia – tak jak uczynił to al-Sha’bī wobec Abū Ḥanīfy.
W tym kontekście mamy także inne przykłady krótkich, prostych słów, które zainspirowały słuchacza do przemiany swojego życia na zawsze. Weźmy na przykład Imāma al-Dhahabīego, który został zachęcony do podążania ścieżką wiedzy przez zwykłą, mimochodem wypowiedzianą uwagę. Jego nauczyciel, al-Birzālī, powiedział mu:
„Twoje pismo przypomina pismo uczonych ḥadīthu.”
Al-Dhahabī powiedział:
„Od tego dnia Allah włożył w moje serce miłość do ḥadīthu.”[15]
Później al-Dhahabī osiągnął mistrzostwo w wielu dziedzinach nauk islamskich i napisał dzieła, które do dziś są niezbędną częścią korpusu islamskiego.
Podobnie, to nic innego jak krótka uwaga w pewnym zgromadzeniu wyniosła Imāma al-Bukhārīego na wyżyny sławy – stał się on bowiem autorem zbioru ḥadīthów, który dziś uważany jest przez muzułmanów za najautentyczniejsze źródło po Qur’anie. Opowiadając, jak to wszystko się zaczęło, al-Bukhārī powiedział:
„Byliśmy w towarzystwie Isḥāqa ibn Rāhwayha, który powiedział: ‘Dlaczego nie zbierzecie skróconej księgi autentycznych narracji Proroka ﷺ?’ Natychmiast wpadło to do mojego serca i rozpocząłem kompilację al-Jāmiʿ al-Ṣaḥīḥ.”
Pamiętajmy, że Imām al-Bukhārī miał wówczas zaledwie 16 lat i poświęcił kolejne 16 lat swojego życia na zebranie tego dzieła. Oznacza to, że miał tylko 32 lata, gdy ukończył swoje monumentalne dzieło o ḥadīthach.
Rozważ słowa Badr ad-Dīna ibn Dżamāʿy, który powiedział:
„Kiedy tylko zauważaliśmy u chłopca oznaki bystrości, zarzucaliśmy na niego nasze sieci i nie wychodził spod naszego nadzoru, dopóki nie stał się uczonym.”
Nie pozwól, by talent się zmarnował. Potencjalni reformatorzy istnieją w ogromnej liczbie, tak jak istnieli w przeszłości. Jednak jedna ważna różnica polega na tym, że ci przed nami mieli rodziców, przyjaciół, nauczycieli i przypadkowych przechodniów, którzy potrafili ich dostrzec, poprowadzić, zachęcić i wesprzeć finansowo.
Może się zdarzyć, że wypowiesz podczas spotkania zwykłe słowa zachęty, które dla ciebie znaczą niewiele, ale dla tej osoby będą jak dzień narodzin na nowo – zmieniając bieg jej życia i cel, dla którego żyje. W konsekwencji każde dobro, które później wyniknie z tej zmiany, zapisuje się także na twoich wagach uczynków! Po upływie 1300 lat wyobraź sobie nagrodę al-Shaʿbīego, skoro świat nadal korzysta z fiqhu Imāma Abū Ḥanīfy.
Dlatego zacznij od tych, którzy są ci najbliżsi: twoich rodziców, rodzeństwa, dzieci i współmałżonka. Ale nie zatrzymuj się na tym – wyjdź także do przyjaciół, współpracowników i innych. Twoje słowa zachęty nic cię nie kosztują, ale dla drugiej osoby mogą stać się punktem zwrotnym w życiu i przełomem dla jej wieczności.
[1] Al-Qur’an 11:120 – Koran, sura Hud, werset 120.
[2] Ṣalāḥ al-Ummah fī ‘Ulūw al-Himma – „Naprawa wspólnoty przez wzniosłość ambicji”.
[3] Z jego księgi Ṣayd al-Khāṭir – „Łów myśli” (dzieło Ibn al-Dżawziego).
[4] Talbīs Iblīs – dzieło Ibn al-Dżawziego
[5] Al-Buchārī i Muslim, na autorytecie Ibn Masʿūda.
[6] Al-Ṭabarānī, na autorytecie Chabbāba ibn al-Aratta.
[7] Tabyīd al-Ṣaḥīfa bi Nāqib Abū Ḥanīfa – „Rozjaśnienie kart poprzez życie Abū Ḥanīfy”.
[8] Manāzil al-Aʾimma al-Arbaʿa – „Stopnie (pozycje) czterech imamów”.
[9] Muslim, na autorytecie Ibn Masʿūda.
[10] Siyar Aʿlām al-Nubalāʾ – „Żywoty wybitnych uczonych” (dzieło adh-Dhahabiego).
[11] Al-Buchārī, na autorytecie al-Miqdāma.
[12] Tytuł: Al-Turfa fī man Nusib min al-ʿUlamāʾ ilā Mihna aw Hirfa – „Rzadkość (ciekawostka) o uczonych przypisanych do jakiegoś rzemiosła lub zawodu”.
[13] Abū Ḥanīfa, Muḥammad Abū Zuhra – książka „Abu Hanifa” autorstwa Muhammada Abū Zuhry.
[14] ʿUqūd al-Jumān – „Perłowe naszyjniki”.
[15] Siyar Aʿlām al-Nubalāʾ – „Żywoty wybitnych uczonych”.
Shaykh Ali Ihsan Hammuda jest redaktorem ds. tarbiji (duchowego wychowania) w portalu Islam21c. Obywatel Wielkiej Brytanii pochodzenia palestyńskiego, uzyskał tytuł licencjata oraz magistra w dziedzinie architektury i planowania na University of the West of England, a następnie ukończył studia licencjackie z zakresu szarīʿy na Uniwersytecie Al-Azhar w Egipcie. Posiada także tytuł magistra w dziedzinie teorii przywództwa islamskiego na Swansea University.
Shaykh Ali jest autorem kilku książek, w tym The Daily Revivals („Codzienne odnowy”), The Ten Lanterns („Dziesięć lampionów”) oraz The Friday Reminder („Piątkowe przypomnienie”). Wygłasza kazania, prowadzi wykłady oraz regularne zajęcia w całym kraju. Obecnie mieszka w Walii i jest wizytującym imām em w Centrum al-Manar w Cardiff, a także starszym badaczem i wykładowcą w Muslim Research & Development Foundation w Londynie.
https://www.islam21c.com/islamic-thought/four-imams-a-unique-perspective/