Tasfir Ma'arif al-Qur'an: AL FATIHAH (OTWARCIE KSIĘGI)

 

Tasfir Ma'arif al-Quran autorsta Muhammada Shafi.

„Bismillah” (بِسْمِ اللَّـهِ) jest wersetem Świętego Koranu

Wszyscy muzułmanie są zgodni co do tego, że Bismillāh ar-Raḥmān ar-Raḥīm (بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيمِ) jest wersetem Świętego Koranu jako część sury An-Naml („Mrówki”). Panuje również zgoda, że werset ten został umieszczony na początku każdej sury z wyjątkiem sury At-Tawbah.

Istnieje jednak różnica zdań wśród mudżtahidów (uczonych posiadających kwalifikacje do wydawania niezależnych opinii prawnych w takich kwestiach) co do tego, czy werset ten stanowi integralną część Sury Al-Fātiha, wszystkich sur, czy też nie.

Według wielkiego imama Abu Ḥanify (niech Allah obdarzy go miłosierdziem), nie jest on integralną częścią żadnej sury poza Surą An-Naml. Jest natomiast samodzielnym wersetem Świętego Koranu, objawionym po to, aby został umieszczony na początku każdej sury w celu oddzielenia i odróżnienia jednej sury od drugiej.

Zalety wypowiadania „Bismillah” (بِسْمِ اللّٰهِ)

W okresie Dżahilijji (epoki niewiedzy, przed nadejściem islamu) zwyczajem było rozpoczynanie wszelkich czynności od wzywania imion bożków lub bóstw czczonych przez ludzi.

Aby wykorzenić ten zwyczaj, pierwszy werset Świętego Koranu, który archanioł Gabriel (pokój z nim) przyniósł Prorokowi Muḥammadowi ﷺ, nakazał mu rozpocząć objawienie od imienia Allaha:

﴿اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ﴾

„Czytaj w imię swego Pana.” (Koran 96:1)

Ten nakaz ustanowił zasadę, że wszelkie dobre i godziwe działania powinny być rozpoczynane wspomnieniem imienia Allaha, zastępując dawny zwyczaj odwoływania się do bożków lub innych bóstw.

Słynny komentator Koranu as-Sujuti stwierdza, że nie tylko Święty Koran, lecz również wszystkie wcześniejsze księgi objawione rozpoczynają się od Bismillah. Niektórzy inni uczeni uważają jednak, że formuła Bismillāh ar-Raḥmān ar-Raḥīm (بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيمِ) jest szczególną cechą Koranu i wspólnoty wyznawców Proroka Muḥammada ﷺ.

Oba poglądy można ze sobą pogodzić, przyjmując, że wszystkie księgi objawione łączy wspólna zasada rozpoczynania w imię Allaha, natomiast pełna formuła „Bismillāh ar-Raḥmān ar-Raḥīm” jest charakterystyczna wyłącznie dla Świętego Koranu.

Potwierdzają to niektóre hadisy, z których wynika, że zanim został objawiony werset „Bismillāh ar-Raḥmān ar-Raḥīm”, Prorok Muḥammad ﷺ, rozpoczynając swoje działania w imię Allaha, wypowiadał słowa:

بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ

„Bismika Allahumma” („W imię Twoje, o Allahu”).

Gdy natomiast został objawiony werset „Bismillāh ar-Raḥmān ar-Raḥīm”, Prorok ﷺ zaczął posługiwać się właśnie tą formułą. Od tego czasu zwyczaj rozpoczynania czynności od słów „Bismillāh ar-Raḥmān ar-Raḥīm” został utrwalony poprzez jego słowne zalecenia, własną praktykę oraz milczącą aprobatę dla tych, którzy postępowali w ten sposób.

(Zob. Tafsir al-Qurtubi oraz Ruh al-Ma'ani.)

Święty Koran wielokrotnie nakazuje rozpoczynać wszystkie nasze działania od wspomnienia imienia Allaha. Prorok Muḥammad ﷺ powiedział, że:

„Żadne ważne dzieło nie otrzymuje błogosławieństwa Allaha, jeśli nie zostanie rozpoczęte Jego imieniem.”

Według innego hadisu, zamykanie drzwi domu, gaszenie lampy oraz przykrywanie naczyń również powinno odbywać się przy wypowiadaniu „Bismillah”.

Zarówno Święty Koran, jak i hadisy wielokrotnie zachęcają do recytowania tego błogosławionego zwrotu podczas spożywania posiłków, picia wody, wykonywania wudu (rytualnej ablucji), a także przy wsiadaniu do środka transportu i wysiadaniu z niego.

(Zob. Tafsir al-Qurtubi.)

Nakazując człowiekowi rozpoczynanie każdej czynności imieniem Allaha, islam nadał całemu jego życiu ukierunkowanie ku Allahowi. Dzięki temu z każdym kolejnym krokiem wierzący odnawia swoją wierność przymierzu z Allahem, uznając, że nic, co czyni, a nawet samo jego istnienie, to nie mogłoby zaistnieć bez woli i pomocy Allaha.

W ten sposób wszystkie doczesne i materialne zajęcia człowieka, każdy jego ruch i gest, mogą stać się aktem czci i oddania Allahowi. Jakże krótka jest to czynność, nie wymaga ani czasu, ani wysiłku, a jednak przynosi ogromne korzyści. Jest niczym prawdziwa alchemia, przemieniająca to, co świeckie (dunja), w to, co święte (din).

Niewierzący je i pije tak samo jak muzułmanin. Jednak wypowiadając „Bismillah” przed rozpoczęciem posiłku, muzułmanin potwierdza, że zdobycie nawet najmniejszego kęsa pożywienia nie było wyłącznie jego zasługą. Ten pokarm przeszedł niezliczone etapy, od zasiania ziarna po zbiory, a w jego powstaniu uczestniczyły wiatr, deszcz, słońce, niebo i ziemia oraz praca wielu ludzi. Ostatecznie to Allah sprawił, że ten pokarm i ta kropla wody dotarły do człowieka.

Podobnie niewierzący śpi, budzi się i wykonuje codzienne czynności tak samo jak muzułmanin. Jednak wierzący, wypowiadając imię Allaha przed snem i po przebudzeniu, odnawia swoją więź z Nim. W ten sposób nawet jego codzienne potrzeby i zwyczajne zajęcia stają się formą pamięci o Allahu (zikr) i są zaliczane do aktów czci.

Tak samo, gdy muzułmanin wypowiada „Bismillah” podczas wsiadania do środka transportu, daje świadectwo, że stworzenie tego pojazdu i możliwość korzystania z niego nie leżały wyłącznie w ludzkiej mocy. To jedynie doskonały porządek ustanowiony przez Allaha sprawił, że drewno, stal i inne metale zostały zgromadzone z różnych stron świata, że rzemieślnicy i mechanicy nadali im odpowiedni kształt, a kierowca i wszyscy pozostali uczestniczyli w ich wykorzystaniu dla dobra człowieka. Nawet pieniądze, którymi człowiek opłaca przejazd, nie są jego własnym stworzeniem, to Allah zapewnił ludziom złożone środki i możliwości ich zdobywania.

Zaprawdę, „Bismillah” jest niczym legendarny kamień filozoficzny, nie przemienia miedzi w złoto, lecz przemienia zwykłe, codzienne czynności w czyny o wielkiej wartości duchowej.

„Chwała więc Allahowi za religię islamu i jej nauki.”

Przypis tłumacza

1. Jest to jedyny sposób, w jaki życie człowieka może zostać, używając terminu chętnie stosowanego we współczesnej antropologii kulturowej, uświęcone (sakralizowane) w prawdziwym znaczeniu tego słowa.

Przepis (Ruling)

Przed rozpoczęciem recytacji Koranu sunną jest najpierw wypowiedzenie:

أَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ

A'uzu billahi minasz szajtanir radżim

„Szukam schronienia u Allaha przed szatanem, przeklętym.”

Następnie należy powiedzieć:

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Bismillahi r-Rahmani r-Rahim

„W imię Allaha, Najbardziej Miłosiernego, Litościwego.”

Również podczas tilawy (tilāwah to recytacji Świętego Koranu) wypowiadanie „Bismillah” na początku każdej sury, z wyjątkiem Sury Al-Bara'ah (At-Tawbah), jest sunną.

Komentarz

„Bismillah”: To wyrażenie składa się z trzech słów: litery „Ba” (بِ), słowa „Ism” (اسم) oraz „Allah” (الله).

Przyimek „Ba” ma w języku arabskim kilka znaczeń. Trzy z nich są szczególnie odpowiednie w tym kontekście i wszystkie mają tutaj zastosowanie:

Bliskość / połączenie (przyległość) wskazuje na bliską relację między jedną rzeczą a drugą.

Szukanie pomocy u kogoś lub czegoś oznacza działanie z czyjąś pomocą lub wsparciem.

Poszukiwanie błogosławieństwa kogoś oznacza rozpoczęcie czegoś w celu uzyskania błogosławieństwa.

Słowo „Ism” (اسم) ma wiele znaczeń językowych i filozoficznych, których znajomość nie jest konieczna dla przeciętnego czytelnika. Wystarczy wiedzieć, że tłumaczy się je na język angielski jako „Name” (Imię/Nazwa).

Słowo „Allah” (الله) jest największym i najbardziej wszechogarniającym spośród Boskich Imion. Według niektórych uczonych jest to „Największe Imię” (Al-Ism al-Aʿẓam - الاسم الأعظم). Według tradycji (hadisu) wypowiedzenie tego Imienia wiąże się z tak wielkim błogosławieństwem, że modlitwa zostaje przyjęta. Istnieją jednak różne przekazy dotyczące tego, które dokładnie Imię jest tym „Największym Imieniem”.

Słowo „Allah” odnosi się do samej Boskości / Istoty Boga, dlatego nie może być używane jako imię dla nikogo poza Allahem. Z tego powodu słowo to nie posiada formy liczby mnogiej ani podwójnej, ponieważ Allah jest Jeden i nie ma żadnego współtowarzysza.

Krótko mówiąc: Allah jest imieniem tej Ostatecznej Rzeczywistości, która obejmuje w sobie wszystkie doskonałe atrybuty; jest Stwórcą i Tym, który podtrzymuje istnienie całego stworzenia - Jedynym i Nieporównywalnym.

Tłumaczenie:

W ten sposób wyrażenie „Bismillah” ma trzy odpowiednie znaczenia, zgodnie z trzema znaczeniami przyimka „Ba” (بِ):

a) „Z imieniem Allaha” (بِسْمِ الله)

b) „Z pomocą Imienia Allaha” (بِسْمِ الله)

c) „Z błogosławieństwem / barakah Imienia Allaha” (بِسْمِ الله)

Jednak we wszystkich trzech przypadkach wyrażenie to pozostaje oczywiście niepełne, jeśli nie wspomni się czynności, którą osoba zamierza rozpocząć wraz z Imieniem Allaha, z Jego pomocą lub z Jego błogosławieństwem.

Dlatego zgodnie z zasadami gramatyki przyjmuje się, że w tym miejscu ukryty jest pewien czasownik, który powinien być odpowiedni do sytuacji, na przykład:

„Zaczynam w Imię Allaha”

lub

„Recytuję w Imię Allaha”.

Z punktu widzenia właściwego zachowania (adab) należy rozumieć, że ten czasownik pojawia się dopiero po wyrażeniu „Bismillah”, tak aby człowiek rzeczywiście rozpoczynał czynność od Imienia Allaha, a czasownik nie poprzedzał Jego Imienia.

Przyimek „Ba” (بِ) musi jednak znajdować się przed Imieniem Allaha, ponieważ wymaga tego gramatyka języka arabskiego.

Mimo to również w tym aspekcie manuskrypt osmański Koranu (Muṣḥaf ʿUthmānī), przygotowany za czasów trzeciego kalifa ʿUthmāna (رضي الله عنه), dokonał odpowiedniego dostosowania zgodnie z jednomyślną opinią Towarzyszy Proroka ﷺ.

Wyjaśnienie sensu:

Autor tłumaczy tutaj, że „Bismillah” jest zdaniem skróconym, w którym pominięto czasownik. Arab wie z kontekstu, że chodzi np. o:

Bismillah ar-raḥman ar-rahim - „(Zaczynam) w Imię Allaha, Najbardziej Miłosiernego, Najbardziej Litościwego”


Bismillah - „(Czytam / jem / rozpoczynam) w Imię Allaha”

Pominięcie czasownika ma też znaczenie duchowe: czynność nie zaczyna się od człowieka, ale od Imienia Boga. W arabskiej gramatyce nazywa się to czasownikiem ukrytym (maḥdhūf / مقدّر) - jest domyślany, ale niewypowiedziany.

Tłumaczenie:

W zwykłym arabskim zapisie słowo to wymagałoby, aby litera „Ba” (ب) była połączona z literą „Alif” (ا), tworząc formę:

بِاسْمِ الله

Jednak w manuskrypcie osmańskim (ʿUthmānī) pominięto literę Alif, a literę „Ba” połączono bezpośrednio z literą „Sin” (س), dzięki czemu Ba wygląda jak część słowa „Ism” (اسم). W rezultacie początek wyrażenia jest niejako wykonany od razu przez Imię Allaha.

Z tego powodu Alif nie jest pomijany w innych połączeniach przyimka „Ba” ze słowem „Ism”. Na przykład w wersecie:

اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ

(Iqraʾ bismi Rabbik - „Czytaj w Imię twojego Pana”)

litera Alif jest zapisana razem z Ba.

To właśnie szczególna cecha wyrażenia „Bismillah” sprawia, że jedynie tutaj litera Ba została połączona z literą Sin.

Ar-Raḥmān i Ar-Raḥīm - „Miłosierny” i „Litościwy”

Te dwa słowa są atrybutami Wszechmogącego Allaha.

Ar-Raḥman (الرَّحْمٰن) oznacza Tego, którego miłosierdzie jest powszechne, obejmuje całe stworzenie i rozciąga się na wszystko, co istnieje, również na to, co zostanie stworzone w przyszłości.

Z kolei:

Ar-Raḥīm (الرَّحِيم) oznacza Tego, którego miłosierdzie jest doskonałe pod każdym możliwym względem.

Dlatego Ar-Raḥmān jest wyłącznym atrybutem Allaha i tego słowa używa się tylko w odniesieniu do Niego. Nie jest dozwolone określanie żadnego stworzenia jako „Raḥmān”, ponieważ nie może istnieć nikt poza Allahem, którego miłosierdzie byłoby całkowite, obejmujące wszystko i wszystkich.

Podobnie jak słowo „Allah”, również „Raḥmān” nie posiada liczby podwójnej ani mnogiej, ponieważ znaczenie tych słów odnosi się wyłącznie do Jednej i Absolutnej Istoty, która nie dopuszcza istnienia drugiej czy trzeciej takiej istoty.
(Tafsīr al-Qurṭubī)

Natomiast znaczenie słowa „Raḥīm” nie zawiera czegoś, co byłoby niemożliwe do znalezienia u stworzeń. Człowiek może bowiem okazywać wielkie miłosierdzie wobec drugiego człowieka.

Dlatego słowo Raḥīm może być używane również w odniesieniu do człowieka — sam Koran użył tego określenia wobec Proroka ﷺ:

„Jest on łagodny i bardzo miłosierny wobec wierzących.”
(Koran 9:128)

Orzeczenie 

Z tego jasno wynika, że osoby, które skracają imiona takie jak:

ʿAbd ar-Raḥmān (عبد الرحمن)

lub

Faḍl ar-Raḥmān (فضل الرحمن)

i zaczynają nazywać kogoś po prostu „Raḥmān”, robią coś niedozwolonego i tym samym popełniają grzech.

Krótka uwaga językowa:

Ar-Raḥmān → miłosierdzie Boga obejmujące całe stworzenie (specyficzne tylko dla Allaha).


Ar-Raḥīm → miłosierdzie doskonałe, ale jego przejaw może istnieć także u stworzeń (np. człowiek może być „miłosierny”).

To rozróżnienie jest bardzo często omawiane w klasycznych tafsirach przy wyjaśnianiu Basmali.

Tłumaczenie:

Spośród „Pięknych Imion” Allaha (al-Asmāʾ al-Ḥusnā — الأسماء الحسنى) oraz Jego doskonałych atrybutów, w tym wersecie wymienione zostały tylko dwa:

• Ar-Raḥmān (الرَّحْمٰن)

• Ar-Raḥīm (الرَّحِيم)

Oba te Imiona wywodzą się od rdzenia „Raḥmah” (رحمة), oznaczającego miłosierdzie, i wskazują na wszechogarniający charakter oraz doskonałość Boskiego miłosierdzia.

Wskazuje to na fakt, że stworzenie niebios i ziemi oraz utrzymywanie całego wszechświata nie mają innej przyczyny ani celu poza ukazaniem cechy miłosierdzia Allaha.

Sam Allah nie potrzebował tych rzeczy ani nikt nie mógł Go zmusić do ich stworzenia.

To Jego własne miłosierdzie (Raḥmah) było powodem stworzenia i podtrzymywania całego porządku wszechświata.

Wyjaśnienie sensu fragmentu:

Autor podkreśla tutaj, że stworzenie świata nie wynikało z żadnego braku u Boga ani z potrzeby posiadania stworzeń. W klasycznej teologii islamskiej Allah jest Samowystarczalny (Al-Ghaniyy - الغني) i nie potrzebuje stworzenia.

Istnienie wszechświata jest więc postrzegane jako przejaw Boskiej łaski i miłosierdzia, a nie jako coś, co Allah musiał uczynić. Stworzenie otrzymało istnienie, możliwość poznania Boga i korzystania z Jego darów dzięki Jego Raḥmah.

Dlatego Basmala rozpoczyna się właśnie od dwóch Imion związanych z miłosierdziem: Ar-Raḥmān i Ar-Raḥīm, aby wskazać, że relacja Boga ze stworzeniem opiera się na Jego miłosierdziu.

Jak trafnie zostało to ujęte w języku perskim przez poetę Rumiego:

ما نبودیم و تقاضا نبود
لطف تو ناگفته ما می‌شنود

„Nie istnieliśmy, nie było nas ani naszego żądania istnienia;
To Twoja łaska usłyszała to, czego nawet nie wypowiedzieliśmy.”
Nakazy i związane z nimi kwestie

Święty Koran mówi:

فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّـهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ﴿النحل: 98﴾

„Kiedy recytujesz Koran, szukaj ochrony u Allaha przed przeklętym Szatanem.”
(Sura An-Naḥl 16:98)

Zgodnie z jednomyślną opinią ummy (społeczności muzułmańskiej), wypowiedzenie taʿawwudh (التعوذ):

أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ

„Szukam schronienia u Allaha przed przeklętym Szatanem”

jest sunną przed recytacją Świętego Koranu - zarówno podczas ṣalāh (modlitwy), jak i poza modlitwą.
(Sharḥ al-Munyah)

Mówienie taʿawwudh jest szczególnie związane z recytacją Koranu.

Dlatego poza recytacją Koranu wszystkie inne czynności powinny być rozpoczynane jedynie od wypowiedzenia:

Bismillah (بِسْمِ الله)

Natomiast wypowiadanie taʿawwudh przed innymi codziennymi czynnościami nie jest uważane za sunnę.

(ʿĀlamgīrī, rozdział 4 - Al-Karāhiyah)

Wyjaśnienie sensu:


Taʿawwudh (أعوذ بالله من الشيطان الرجيم)
- prośba o ochronę przed Szatanem; jest związana głównie z przygotowaniem do recytacji Koranu.


Basmala (بسم الله الرحمن الرحيم)
- rozpoczęcie działania w Imię Allaha, z Jego pomocą i błogosławieństwem; stosuje się ją przy wielu codziennych czynnościach.

Czyli tradycyjnie: przed czytaniem Koranu: A-ū-dzu bil-la-hi min asz-szaj-ta-nir-ra-dżim + Bismillah (przy rozpoczęciu sury, poza wyjątkami),

przed jedzeniem, pisaniem, pracą, podróżą itp.: Bismillāh.

-------

Należy rozpocząć recytację Koranu od wypowiedzenia zarówno:

أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ

(A-ū-dzu bil-la-hi min asz-szaj-ta-nir-ra-dżim - „Szukam ochrony u Allaha przed przeklętym Szatanem”)

oraz:

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيْمِ
(Bismillāhir-Raḥmānir-Raḥīm - „Rozpoczynam w Imię Allaha, Najbardziej Miłosiernego, Najbardziej Litościwego”).

Podczas recytacji, kiedy dochodzi się do końca jednej sury (rozdziału) i rozpoczyna następną, należy ponownie wypowiedzieć „Bismillah”, ale nie należy powtarzać „a-ū-dzu bil-lāh.

Jedynym wyjątkiem jest sura Al-Barāʾah (البراءة), znana również jako At-Tawbah (التوبة). Jeśli podczas recytacji dotrze się do tej sury, nie należy wypowiadać „Bismillah” przed jej rozpoczęciem.

Jeśli jednak ktoś rozpoczyna recytację całego Koranu właśnie od tej sury, powinien wypowiedzieć zarówno:

a-ū-dzu bil-lāh
jak i
Bismillah.

(Al-ʿĀlamgīrī, przekaz z Al-Muḥīṭ)

Znaczenie i szacunek wobec Basmali

„Bismillāhir-Raḥmānir-Raḥīm” jest wersetem Świętego Koranu oraz częścią wersetu w surze An-Naml (27:30).

Jest również pełnym, oddzielnym wersetem występującym pomiędzy dwiema surami.

Dlatego należy traktować ją z takim samym szacunkiem jak sam Koran. Nie jest dozwolone dotykanie jej zapisu bez wykonania:

łudu (وضوء) - rytualnego obmycia.

W stanie większej nieczystości rytualnej (np. po emisji nasienia, podczas menstruacji lub po porodzie) nie wolno nawet recytować tego wersetu jako części recytacji Koranu, dopóki nie wykona się rytualnej kąpieli (ghusl - غسل).

Można jednak wypowiadać ją jako modlitwę lub prośbę o błogosławieństwo przed rozpoczęciem czynności, takich jak jedzenie posiłku lub picie wody, w każdych okolicznościach.

-----

Orzeczenia 

(1) Sunną jest recytowanie „Bismillah” po wypowiedzeniu:

أَعُوذُ بِاللَّهِ (Aʿūdhu billāh)

na samym początku pierwszego rakʿah (rakaatu) modlitwy (ṣalāh).

Istnieją jednak różne opinie co do tego, czy Bismillah powinno być recytowane głośno czy cicho.

Imam Abu Hanifah (رحمه الله) oraz niektórzy inni imamowie uważają, że powinno się ją recytować cicho.

Istnieje zgodność uczonych co do tego, że Bismillah należy wypowiadać również na początku kolejnych rakaatów.

Powszechnie uważa się to za sunnę, jednak w niektórych przekazach recytowanie Bismillah na początku każdej rakatu zostało określone jako wājib (obowiązkowe/konieczne).

(2) W trakcie modlitwy (ṣalāh) - niezależnie od tego, czy recytuje się Koran głośno czy po cichu, nie powinno się wypowiadać Bismillah przed rozpoczęciem każdej kolejnej sury po surze Al-Fātiḥah.

Taka praktyka nie została przekazana ani od Proroka ﷺ, ani od pierwszych czterech kalifów prawowiernych (Khulafāʾ ar-Rāshidūn).

Według Sharḥ al-Munyah jest to stanowisko Imama Abu Hanify i Imama Abu Jusufa (رحمهما الله), a dzieła takie jak: Sharḥ al-Munyah, Al-Durr al-Mukhtār, Al-Burhān dają pierwszeństwo temu poglądowi nad innymi opiniami.

Natomiast Imam Muhammad (رحمه الله) uważa, że lepiej jest recytować Bismillah, jeśli osoba recytuje Koran w modlitwie odprawianej cicho.

Niektóre przekazy przypisują nawet ten pogląd samemu Imamowi Abu Hanifie, a Al-Shami (رحمه الله) przytoczył wypowiedzi niektórych prawników muzułmańskich popierających tę opinię.

Ten pogląd został również przyjęty w książce „Bahishti Zewar” autorstwa Maulany Ashrafa Alego Thanaviego (رحمه الله).

W każdym razie uczeni są całkowicie zgodni co do tego, że jeśli ktoś w takiej sytuacji wypowie Bismillah, nie jest to makruh (naganne ani niewłaściwe).

------------------

Ta sura składa się z siedmiu wersetów. Spośród nich pierwsze trzy zawierają wychwalanie Allaha, natomiast ostatnie trzy obejmują prośbę lub modlitwę człowieka, którą sam Allah, w Swoim nieskończonym miłosierdziu, nauczył go. Werset znajdujący się pomiędzy tymi dwiema częściami posiada obie cechy: zawiera zarówno aspekt wychwalania, jak i modlitwy.

W Sahih Muslim przekazano od błogosławionego Towarzysza Abu Hurajry hadis (tradycję) Proroka (pokój i błogosławieństwo Allaha z nim):

„Allah powiedział: Modlitwa (czyli Sura al-Fātiḥa) jest podzielona równo pomiędzy Mnie a Mojego sługę. A Mojemu słudze zostanie dane to, o co prosi.”

Prorok (pokój i błogosławieństwo Allaha z nim) kontynuował:

Kiedy sługa mówi:

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰلَمِيْنَ

Al-ḥamdu lillāhi rabbil-ʿālamīn

„Chwała należy do Allaha, Pana wszystkich światów”,

Allah mówi:

„Mój sługa oddał Mi należną cześć.”

Kiedy mówi:

الرَّحْمٰنِ الرَّحِيْمِ

Ar-Raḥmānir-Raḥīm

„Najbardziej Miłosierny, Niezwykle Miłosierny”,

Allah mówi:

„Mój sługa wychwalił Mnie.”

Kiedy sługa mówi:

مٰلِكِ يَوْمِ الدِّيْنِ

Māliki yawmid-dīn

„Władca Dnia Sądu”,

Allah mówi:

„Mój sługa ogłosił Moją wielkość.”

Kiedy sługa mówi:

اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَعِيْنُ

Iyyāka naʿbudu wa iyyāka nastaʿīn

„Tylko Ciebie czcimy i tylko u Ciebie prosimy o pomoc”,

Allah mówi:

„Ten werset jest wspólny między Mną a Moim sługą. A Mojemu słudze zostanie dane to, o co poprosił.”

Kiedy sługa mówi:

اِھْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيْمَ

Ihdinaṣ-ṣirāṭal-mustaqīm

„Prowadź nas drogą prostą…”

Allah mówi:

„Wszystko to należy do Mojego sługi. Otrzyma on to, o co prosi w swojej modlitwie.”
(Mazhari)

Sura rozpoczyna się słowami Al-ḥamdu lillāh (ٱلْحَمْدُ لِلّٰهِ), które oznaczają, że wszelka chwała i wszelka pochwała w swojej istocie należą do Allaha. Ktokolwiek wychwala cokolwiek gdziekolwiek na świecie, w rzeczywistości wychwala Allaha.

Świat materialny zawiera miliony rzeczy, które przyciągają uwagę człowieka i wzbudzają jego zachwyt swoim pięknem oraz użytecznością. Jednak jeśli człowiek spróbuje spojrzeć poza zasłonę zewnętrznych pozorów, odkryje, że w każdej rzeczy znajduje się przejaw tej samej mocy stwórczej.

Podziwianie czegokolwiek, co istnieje w świecie stworzenia, jest niczym innym jak zachwytem nad dziełem sztuki lub rzemiosła, a w rzeczywistości jest to pochwała artysty lub rzemieślnika, który je stworzył.

To krótkie stwierdzenie Świętego Koranu otwiera przed człowiekiem zagubionym w labiryncie wielości nową perspektywę. Pokazuje mu, w jaki sposób różnorodność rzeczy jest połączona jedną wspólną jednością oraz jak wszelka chwała w rzeczywistości należy do Tego, którego moc jest absolutna. To tylko z powodu naszej niewiedzy lub obojętności przypisujemy tę chwałę komuś innemu.

Jeżeli istnieje tylko Jedna Istota w całym wszechświecie, która sama w sobie zasługuje na wszelką chwałę, to logicznie wynika z tego, że tylko Ta Istota jest godna uwielbienia i czci.

Widzimy więc, że chociaż wyrażenie Al-ḥamdu lillāh zostało użyte w celu oznaczenia pochwały, to jednocześnie, poprzez swoje znaczenie, podcina ono sam korzeń politeizmu, czyli oddawania czci stworzeniom. Równocześnie ukazuje w sposób oczywisty pierwszą i podstawową zasadę islamskiego wyznania wiary: Jedność Boga (Tawḥīd).

Następne wyrażenie w surze mówi o jednym z atrybutów Allaha:

„Pana wszystkich światów” (Rabb al-ʿālamīn).

Pod względem językowym słowo Rabb oznacza „Tego, który wychowuje, rozwija i otacza opieką”. „Wychowanie” oznacza stopniowe rozwijanie czegoś etapami w taki sposób, który prowadzi do jego dobra, aż osiągnie ono doskonałość.

Słowo Rabb jest właściwie zarezerwowane dla świętej Istoty Allaha i nie może być używane wobec żadnego stworzenia bez dodatkowego określenia, ponieważ stworzenie samo potrzebuje opieki i rozwoju, a nie jest w stanie samo być prawdziwym źródłem rozwoju dla innych.

Al-ʿālamīn jest liczbą mnogą od słowa ʿālam (świat, wszechświat, królestwo). „Światy” obejmują wszystkie możliwe formy istnienia: niebo, ziemię, Słońce, Księżyc, gwiazdy, wiatr i deszcz, aniołów, dżinny, zwierzęta, rośliny, minerały oraz oczywiście ludzi.

Tak więc określenie:

„Pan wszystkich światów”

oznacza, że tylko Allah zapewnia rozwój, utrzymanie i opiekę wszystkim istniejącym formom stworzenia znajdującym się w tym wszechświecie lub nawet w milionach wszechświatów, które mogą istnieć poza naszym własnym w przestrzeni kosmicznej.

Imam ar-Rāzī, wielki komentator Koranu, powiedział, że istnienie nieograniczonej przestrzeni poza naszym wszechświatem można udowodnić za pomocą rozumowych argumentów. Skoro jest również pewne, że Allah jest Wszechmocny, nie byłoby dla Niego trudne stworzenie milionów innych wszechświatów w tej nieskończonej przestrzeni.

Przekazano od Towarzysza Abu Saʿīda al-Chudrīego (niech Allah będzie z niego zadowolony), że istnieje 40 tysięcy światów; nasz świat, rozciągający się od wschodu do zachodu, jest tylko jednym z nich, a istnieje wiele innych poza nim. Według znanego komentatora Muqātِila liczba światów wynosi 80 tysięcy. (zob. Tafsīr al-Qurṭubī)

Odnośnie zarzutu, że żaden człowiek ani zwierzę nie mogliby żyć w przestrzeni kosmicznej z powodu braku powietrza odpowiedniego dla ich fizycznej budowy, Imam ar-Rāzī odpowiedział, że mieszkańcy innych światów nie musieliby koniecznie posiadać takiej samej budowy fizycznej jak mieszkańcy naszego świata. Ich skład biologiczny oraz potrzeby związane z odżywianiem i utrzymaniem życia mogłyby być całkowicie inne.

Imam ar-Rāzī przedstawił takie możliwości około osiemset lat temu, bez pomocy współczesnych technologii obserwacyjnych i badawczych. Jednak późniejsze rozważania naukowców w epoce podróży kosmicznych potwierdziły, że takie możliwości mieszczą się w granicach naukowej refleksji.

Patrząc na wszechświat przez pryzmat krótkiego wyrażenia:

„Pan wszystkich światów”

ukazuje się on jako niezwykle złożony, a jednocześnie doskonale zintegrowany porządek.

Od niebios aż po ziemię, od planet i gwiazd aż po najmniejsze cząsteczki pyłu, wszystko jest połączone w łańcuch istnienia i wykonuje funkcję wyznaczoną mu przez Boską Mądrość.

Człowiek nie może otrzymać nawet małego kęsa pożywienia, dopóki tysiące sił nieba i ziemi nie współpracują ze sobą, aby go wytworzyć.

Ten powszechny porządek został dany człowiekowi do rozważania, aby zrozumiał, że skoro Allah podporządkował miliony Swoich stworzeń służbie człowiekowi, to człowiek sam również nie może być istotą bez wartości, celu czy znaczenia.

Święty Koran bardzo wyraźnie przypomina, że wszechświat nie został stworzony bez celu:

„Nie stworzyliśmy niebios i ziemi, ani tego, co jest między nimi, na próżno. Takie jest mniemanie niewierzących. Biada więc niewierzącym z powodu Ognia Piekielnego!”
(Koran 38:27)

Jeżeli wszechświat nie jest pozbawiony celu ani absurdem, to również człowiek, dla którego celów został on stworzony, nie może być istotą bez przeznaczenia i znaczenia.

Święty Koran określa Boski cel stworzenia człowieka oraz sens jego istnienia tymi słowami:

„Nie stworzyłem dżinnów i ludzi inaczej, jak tylko po to, aby Mnie czcili.”
(Koran 51:56)

Można powiedzieć, że wyrażenie:

„Pan wszystkich światów”

jest w pewnym sensie dowodem na prawdziwość wcześniejszego stwierdzenia:

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ

„Wszelka chwała należy do Allaha.”

Skoro Allah jest jedyną ostateczną przyczyną utrzymania i rozwoju całego wszechświata, tylko On w rzeczywistości zasługuje na wszelką chwałę.

Dlatego pierwszy werset Sury, jak wspomniano wcześniej, łączy w sobie zarówno pochwałę Allaha, jak i subtelne wskazanie na pierwszą i podstawową zasadę islamskiej wiary: Jedność Boga (Tawḥīd).

Drugi werset mówi o Boskim przymiocie miłosierdzia, używając dwóch przymiotników: Raḥmān i Raḥīm. W języku arabskim są to formy wzmacniające (hiperboliczne), które odpowiednio wskazują na niezwykłą obfitość oraz doskonałość Boskiego miłosierdzia.

Odwołanie do właśnie tego atrybutu w tym miejscu ma prawdopodobnie przypomnieć, że Allah nie podjął odpowiedzialności za wychowywanie i utrzymywanie całego Swojego stworzenia z powodu jakiegokolwiek zewnętrznego przymusu, wewnętrznej potrzeby ani żadnej innej konieczności.

Uczynił to wyłącznie jako wyraz Swojej własnej cechy: miłosierdzia.

Gdyby cały ten wszechświat nie istniał, Allah nie poniósłby z tego powodu żadnej straty. A jeśli istnieje, nie stanowi to dla Niego żadnego ciężaru.

Władca Dnia Sądu

Trzeci werset oddaje cześć Allahowi jako „Władcy Dnia Sądu lub Odpłaty”.

Słowo Mālik (مَالِك) pochodzi od rdzenia „m-l-k” (مَلَكَ / milk), który oznacza posiadanie czegoś w taki sposób, że posiadający ma prawo i moc rozporządzać tym według własnej woli (zob. Qāmūs).

Słowo Dīn (دِين) oznacza „odpłatę”, „rozliczenie” lub „wynagrodzenie za czyny”.

Tak więc wyrażenie „Władca Dnia Odpłaty” oznacza pełne i absolutne panowanie w Dniu Odpłaty.

Jednak w tym wyrażeniu nie wspomniano wyraźnie, czego dokładnie dotyczy to panowanie lub posiadanie. Według komentarza „Al-Kashshāf”, wyrażenie to ma charakter ogólny i obejmuje wszystko.

Oznacza to, że w Dniu Odpłaty panowanie nad wszystkim, co istnieje, będzie należało wyłącznie do Allaha.

Dzień Odpłaty jest rzeczywisty i rozumnie uzasadniony

Zanim przejdziemy dalej, rozważmy dwie ważne kwestie:

Po pierwsze: czym jest Dzień Odpłaty?

Po drugie: skoro Allah jest Władcą wszystkiego zarówno dzisiaj, jak i w Dniu Odpłaty, dlaczego ten werset szczególnie wspomina właśnie o Dniu Odpłaty?

Dzień Odpłaty, czyli Dzień Sądu, jest dniem wyznaczonym przez Allaha, aby wynagrodzić dobre czyny i ukarać złe uczynki.

Ten świat jest jedynie polem działania, miejscem, w którym człowiek ma wykonywać swoje obowiązki, a nie miejscem ostatecznego otrzymania nagrody.

Sam fakt, że człowiek jest zdrowy, bogaty lub posiada władzę, nie oznacza koniecznie, że zdobył zadowolenie i przychylność Allaha. Podobnie sam fakt, że ktoś jest chory, biedny, słaby lub doświadcza cierpienia, nie oznacza sam w sobie, że stał się obiektem gniewu Allaha.

Nawet w odniesieniu do życia doczesnego, czy nie byłoby truizmem stwierdzenie, że człowiek pocący się podczas pracy w fabryce lub biurze nie uważa tego za nieszczęście? W rzeczywistości, gdyby pozbawić go tej możliwości wysiłku, wzbudziłoby to jego głębokie niezadowolenie; ponieważ poza tym trudem widzi on nagrodę, którą otrzyma po trzydziestu dniach w postaci swojej wypłaty.

Z tej zasady wynika, że największe cierpienia w tym świecie przypadły w udziale prorokom (niech pokój będzie z nimi), a po nich ludziom bliskim Allahowi. Mimo to widzimy, że byli oni całkowicie zadowoleni, a nawet szczęśliwi.

Krótko mówiąc:

Dobrostan fizyczny, światowa chwała czy bogactwo nie są pewnym znakiem czyjejś cnoty i prawdomówności, tak samo jak smutek i cierpienie nie są dowodem czyichś grzechów lub fałszu.

Może się jednak zdarzyć, że człowiek otrzyma pewną karę lub nagrodę za swoje czyny już w tym świecie. Nigdy jednak nie jest to pełna odpłata, jest to jedynie jej słabe odbicie, ukazane jako przypomnienie, ostrzeżenie lub wskazówka.

Święty Koran bardzo wyraźnie mówi o tym:

„I z pewnością damy im zakosztować bliższej kary (na tym świecie), zanim nadejdzie większa kara (w życiu przyszłym), aby mogli powrócić (na właściwą drogę).”
(Koran 32:21)

W ten sposób Dzień Odpłaty jest konieczny, ponieważ w tym świecie nie zawsze widzimy sprawiedliwy rezultat ludzkich czynów. Ostateczna sprawiedliwość wymaga dnia, w którym wszystkie działania człowieka zostaną w pełni ocenione i odpłacone.

„Taka jest kara; a kara w życiu przyszłym jest z pewnością większa, gdyby tylko oni wiedzieli.”
(Koran 68:33)

Cierpienia tego świata, podobnie jak jego radości, są czasami próbą, a czasami karą, lecz nigdy nie stanowią pełnej odpłaty, ponieważ sam świat doczesny jest przemijający.

To, co naprawdę ma znaczenie, to radość lub cierpienie, które będą trwały wiecznie, a człowiek pozna je w życiu przyszłym, poza tym światem.

Biorąc pod uwagę fakt, że dobre i złe uczynki nie otrzymują pełnej odpłaty w tym świecie, a także rozumną i sprawiedliwą zasadę, że dobro i zło nie mają jednakowej wartości, wynika z tego, że każdy czyn powinien otrzymać nagrodę lub karę odpowiednią do swojej natury.

Z tego zaś logicznie wynika, że poza tym światem musi istnieć inny świat, w którym każdy czyn: wielki lub mały, dobry lub zły, zostanie osądzony, a następnie sprawiedliwie nagrodzony lub ukarany.

Święty Koran nazywa ten świat:

Al-Ākhirah (الآخرة) - Życiem Przyszłym, Światem Ostatecznym,


Al-Qiyāmah (القيامة) - Dniem Zmartwychwstania lub Dniem Sądu,


Yawm ad-Dīn (يوم الدين) - Dniem Odpłaty / Rozliczenia.

Cała ta idea została wyjaśniona przez sam Święty Koran:

„Niewidomy i widzący nie są sobie równi, tak samo jak ci, którzy czynią zło, i ci, którzy wierzą i czynią dobre dzieła. Jednakże niewiele się zastanawiacie. Godzina odpłaty z pewnością nadejdzie, nie ma co do tego żadnej wątpliwości, lecz większość ludzi nie wierzy.”
(Koran 40:58–59)

Kim jest Władca?

W kontekście wersetu:

مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ

Maliki Jaum ad-Din

„Władcy Dnia Odpłaty”

pytanie „Kim jest Władca?” odnosi się do tego, kto posiada całkowitą władzę i panowanie w Dniu Sądu.

Odpowiedź brzmi: Allah jest jedynym Władcą.

W tym dniu żadna ziemska władza, żaden król, przywódca, bogactwo ani wpływy nie będą miały znaczenia. Cała własność, panowanie i możliwość wydawania rozkazów będą należały wyłącznie do Allaha.

Jak mówi Koran:

„Do kogo należy dzisiaj królestwo? Do Allaha, Jedynego, Wszechpotężnego.”
(Koran 40:16)

Dlatego określenie „Władca Dnia Odpłaty” przypomina człowiekowi, że ostateczna sprawiedliwość nie zależy od ludzkich ocen ani ziemskich okoliczności, lecz od Allaha, który zna każdy czyn i każdą intencję.

Teraz przechodzimy do drugiego pytania.

Po krótkim zastanowieniu powinno być oczywiste dla każdego, że prawdziwym Panem każdej cząsteczki pyłu we wszechświecie może być jedynie Ten, który ją stworzył i otoczył opieką. Jego panowanie nad wszystkim jest całkowite, nie ma początku ani końca; obejmuje zarówno żywych, jak i zmarłych, to, co jawne, i to, co ukryte, to, co widzialne, i to, co niewidzialne.

Natomiast panowanie człowieka jest ograniczone przez początek i koniec. Istniał czas, kiedy człowiek nie posiadał żadnej władzy, a nadejdzie moment, kiedy jego władza przestanie istnieć.

Panowanie i kontrola człowieka obejmują jedynie żywych, a nie zmarłych; rzeczy widzialne, a nie niewidzialne; zewnętrzną stronę rzeczy, a nie ich wewnętrzną rzeczywistość.

Wszystko to ukazuje tym, którzy potrafią dostrzec prawdę, że prawdziwym Panem całego wszechświata, nie tylko w Dniu Odpłaty, lecz także już w tym świecie, jest wyłącznie Allah.

Dlaczego więc ten werset szczególnie wymienia Dzień Odpłaty?

Wersety z Sury Al-Mu’min/Ghāfir (Rozdział 40) służą jako komentarz do omawianego wyrażenia i przedstawiają jasny opis Dnia Odpłaty.

Prawdziwe i całkowite panowanie nad wszystkim bez wątpienia należy wyłącznie do Allaha, nawet w tym świecie. Jednak Allah, w Swojej łaskawości i mądrości, przyznał również człowiekowi pewien rodzaj niedoskonałego, tymczasowego i pozornego panowania.

Szariat, ustanawiając prawa dotyczące spraw doczesnych, uwzględnił ograniczone prawo człowieka do posiadania.

Jednak człowiek, posiadając dzisiaj ziemię, pieniądze czy władzę,które zostały mu dane jako próba, często ma skłonność do tego, aby popaść w dumę, pychę i zarozumiałość.

Wyrażenie:

„Władca Dnia Sądu” (Māliki Yawm ad-Dīn)

jest ostrzeżeniem dla człowieka pogrążonego w zapomnieniu i zadufaniu w sobie. Przypomina mu, że wszystkie jego posiadłości, wszystkie jego relacje z rzeczami i ludźmi są jedynie krótkotrwałe.

Nadejdzie dzień, kiedy:

ci, którzy byli panami, przestaną być panami,

ci, którzy byli niewolnikami, przestaną być niewolnikami,

nikt nie będzie posiadał niczego nawet pozornie,

a własność i panowanie, zarówno widzialne, jak i rzeczywiste, całego wszechświata okażą się należeć wyłącznie do Allaha, Najwyższego.

Święty Koran mówi:

„W Dniu, kiedy oni staną przed Nim, nic z tego, co do nich należy, nie będzie ukryte przed Allahem (nawet pozornie). ‘Do kogo należy dzisiaj królestwo?’ — Do Allaha, Jedynego, Wszechpotężnego. Tego Dnia każda dusza otrzyma odpłatę za to, co uczyniła. Tego Dnia nikt nie dozna niesprawiedliwości. Zaprawdę, Allah jest szybki w rozliczeniu.”
(Koran 40:17)

Tylko Tobie oddajemy cześć i tylko od Ciebie szukamy pomocy.

Czwarty werset:

إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ

„Tylko Ciebie czcimy i tylko od Ciebie prosimy o pomoc”

ma podwójny aspekt: jest zarówno pochwałą, jak i modlitwą (prośbą).

Życie człowieka podlega trzem wymiarom czasu: przeszłości, teraźniejszości i przyszłości.

Pierwsze dwa wersety Sury:

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰلَمِيْنَ

„Wszelka chwała należy do Allaha, Pana wszystkich światów”

oraz:

الرَّحْمٰنِ الرَّحِيْمِ

„Najbardziej Miłosiernego, Niezwykle Miłosiernego”

przypominają człowiekowi, że jeśli chodzi o jego przeszłość i teraźniejszość, zawdzięcza on wszystko wyłącznie Allahowi.

To Allah stworzył go z niczego, obdarzył go najlepszą formą spośród stworzeń na ziemi, dał mu rozum i zdolność poznania intuicyjnego, a także nadal utrzymuje go i otacza opieką w teraźniejszości.

Trzeci werset:

مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ

„Władca Dnia Odpłaty”

uświadamia człowiekowi, że również w przyszłości będzie on zależny wyłącznie od Allaha, ponieważ w Dniu Odpłaty człowiek nie będzie mógł mieć żadnego pomocnika poza Allahem.

Skoro te trzy wersety ukazują, że człowiek jest całkowicie i absolutnie zależny od Allaha we wszystkich trzech wymiarach swojego życia, prowadzi to logicznie i naturalnie do wniosku, że tylko Allah zasługuje na oddawanie czci.

W języku arabskim słowo ʿibādah (عبادة) - „czczenie, kult”, oznacza okazanie najwyższej pokory i całkowitego poddania się wynikającego z głębokiego szacunku oraz miłości wobec kogoś.

Takiej postawy dobrowolnego uniżenia nie można słusznie okazywać nikomu poza Allahem.

Dlatego wyrażenie:

إِيَّاكَ نَعْبُدُ

„Tylko Ciebie czcimy”

wyraża właśnie ten naturalny i logiczny wniosek.

A kiedy człowiek zrozumie, że istnieje tylko Jedna Istota, która może zaspokoić wszystkie jego potrzeby, równie naturalne i logiczne jest zwrócenie się o pomoc we wszystkim wyłącznie do Niej.

Stąd drugie wyrażenie:

إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ

„Tylko od Ciebie prosimy o pomoc.”

Poza tymi dwoma znaczeniami czwarty werset ma również inny wymiar.

Uczy człowieka, aby:

nie czcił nikogo poza Allahem,

nie uważał nikogo innego za rzeczywiście zdolnego do zaspokojenia jego potrzeb,

nie prosił nikogo innego o spełnienie tych potrzeb.

Nie stoi to jednak w sprzeczności z zasadą, że człowiek, zwracając się w modlitwie do Allaha, może wspomnieć imię proroka lub człowieka bliskiego Allahowi jako wasīlah (وسيلة), środek pośredniczący w proszeniu o okazanie przez Allaha Swojego miłosierdzia.

Można również zauważyć, że wyrażenie:

إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ

„Tylko od Ciebie prosimy o pomoc”

nie określa celu, dla którego ta pomoc jest poszukiwana.

Według większości komentatorów wyrażenie to ma znaczenie ogólne i obejmuje wszelkiego rodzaju prośby, od spraw związanych z aktami czci aż po wszystkie możliwe sprawy tego świata i świata przyszłego.

Należy przy tym zauważyć, że akty czci (ʿibādah) nie ograniczają się jedynie do obowiązkowych modlitw czy postu.

Imam al-Ghazālī w swojej książce „Al-Arbaʿīn” (Czterdzieści zasad) wymienił dziesięć form, jakie może przyjmować oddawanie czci:

1. Modlitwa (ṣalāh).

2. Obowiązkowa jałmużna (zakāt).

3. Post (ṣawm).

4. Ḥadżdż - pielgrzymka do Mekki.

5. Recytowanie Świętego Koranu.

6. Pamiętanie o Allahu (zikr) w każdej możliwej sytuacji.

7. Zarabianie na utrzymanie zgodnie z zasadami szariatu.

8. Wypełnianie swoich obowiązków wobec towarzyszy i sąsiadów.

9. Zachęcanie ludzi do czynienia dobra oraz powstrzymywanie ich od tego, co naganne i zakazane.

10. Podążanie za Sunną, czyli praktyką Proroka (pokój i błogosławieństwo Allaha z nim).

Dlatego nieprzypisywanie nikogo Allahowi w oddawaniu czci oznacza, że człowiek nie powinien:

- kochać nikogo innego,

- bać się nikogo innego,

- polegać na nikim innym,

w taki sam sposób, w jaki kocha, boi się i polega na Allahu.

Nie powinien również:

- pokładać swojej ostatecznej nadziei w kimkolwiek innym,

- uważać posłuszeństwa, podporządkowania lub służby wobec kogoś innego za obowiązkowe w takim stopniu, jak posłuszeństwo wobec Allaha,

- składać ofiar, poświęceń lub ślubów w imię kogokolwiek innego w sposób podobny do tego, jak czyni się to wobec Allaha.

Nie powinien także:

- okazywać całkowitego uniżenia i absolutnej pokory przed kimkolwiek w taki sposób, w jaki należy okazywać ją Allahowi,

- wykonywać szczególnych aktów czci skierowanych ku Allahowi wobec kogokolwiek innego.

Do tych ostatnich należą akty symbolizujące najwyższy stopień pokory i poddania, takie jak:

rukūʿ (skłon) oraz sudżūd (pokłon czołem do ziemi) wykonywane podczas modlitwy (ṣalāh).

Prowadź nas drogą prostą

Modlitwa o przewodnictwo

Ostatnie trzy wersety Sury zawierają modlitwę człowieka. Innymi słowy, Allah Sam, w Swoim wielkim miłosierdziu, nauczył człowieka, o co powinien prosić:

„Prowadź nas drogą prostą, drogą tych, których obdarzyłeś Swoją łaską; nie tych, na których spadł Twój gniew, ani tych, którzy zeszli z właściwej drogi.”

Znaczenie modlitwy o przewodnictwo

W tym miejscu pojawia się niezwykle ważna kwestia.

Nauka dotycząca modlitwy o prowadzenie drogą prostą została skierowana jednakowo do wszystkich ludzi, wszystkich muzułmanów, a także do świętych i proroków, którzy już otrzymali przewodnictwo, a nawet sami stali się źródłem przewodnictwa dla innych.

Dlaczego więc mieliby oni nieustannie prosić o coś, co już posiadają?

Odpowiedź na to pytanie zależy od zrozumienia pełnego znaczenia tego, co obejmuje pojęcie przewodnictwa.

Odpowiedź ta jednocześnie usuwa wszelkie trudności i nieporozumienia pojawiające się w umysłach tych, którzy nie znając prawdziwego znaczenia przewodnictwa, zaczynają przypuszczać, że niektóre wersety Świętego Koranu pozostają w sprzeczności z innymi.

Znaczenie hidāyah / hidaja (przewodnictwa)

Najlepsze wyjaśnienie słowa hidāyah (هداية) oznaczającego „prowadzenie”, „wskazanie drogi” lub „przewodnictwo” zostało przedstawione przez Imama Rāghiba al-Iṣfahānīego w jego dziele „Mufradāt al-Qur’ān”.

Można je streścić w następujący sposób:

Hidāyah oznacza doprowadzenie kogoś do jego celu poprzez łagodne, życzliwe i pełne troski prowadzenie.

Prawdziwe przewodnictwo, w swoim właściwym i najpełniejszym znaczeniu, pochodzi wyłącznie od Allaha i posiada ono różne stopnie oraz poziomy.

Pierwszy stopień przewodnictwa

Pierwszy stopień przewodnictwa jest ogólny i obejmuje wszystko, co istnieje we wszechświecie: minerały, rośliny, zwierzęta itd.

Dla wielu osób zaskakujące może być mówienie o przewodnictwie w odniesieniu do minerałów. 

Jednak Święty Koran wyraźnie wskazuje, że wszystkie formy istnienia we wszechświecie, a nawet każda cząsteczka pyłu, posiadają życie, zdolność odczuwania, a nawet świadomość i poznanie, każde na swoim własnym poziomie i zgodnie ze swoją naturą istnienia.

Niektóre stworzenia posiadają więcej tego rodzaju właściwości niż inne, a niektóre mniej. 

Dlatego te, które posiadają ich bardzo niewiele, uważa się za nieożywione i pozbawione świadomości.

Również szariat uznał tę różnicę i dlatego takie stworzenia nie zostały obciążone obowiązkiem przestrzegania nakazów Allaha.

Stworzenia, które wykazują wyraźne oznaki życia, ale nie posiadają oznak świadomości i rozumu, uważa się za istoty żywe, lecz nierozumne.

Natomiast stworzenia, które oprócz oznak życia wykazują również oznaki świadomości i rozumu, nazywane są istotami rozumnymi.

Ze względu na te różnice w stopniach świadomości jedynie ludzie i dżinny spośród wszystkich istnień we wszechświecie zostali objęci nakazami szariatu i pociągnięci do odpowiedzialności za swoje czyny, ponieważ tylko oni posiadają konieczny poziom świadomości i rozumienia.

Nie oznacza to jednak, że pozostałe stworzenia lub formy istnienia są całkowicie pozbawione życia, zdolności odczuwania, świadomości czy poznania.

Święty Koran bardzo wyraźnie mówi o tej kwestii:

„Nie ma niczego, co nie głosiłoby Jego chwały, lecz wy nie rozumiecie sposobu, w jaki one Go wychwalają.”

(Koran 17:44)

„Czyż nie widziałeś, że wszystko, co jest w niebiosach i na ziemi, wychwala czystość Allaha, a także ptaki rozpościerające swoje skrzydła? Każde z nich zna swoją modlitwę i sposób, w jaki Go wychwala. A Allah jest świadomy tego, co czynią.”

(Koran 24:41)

Oczywiste jest, że nie można wychwalać i sławić Allaha bez poznania Allaha. Równie oczywiste jest, że poznanie Allaha jest najwyższą formą wiedzy, jaka jest możliwa, a taka wiedza nie może zostać osiągnięta bez posiadania świadomości i zdolności rozumienia.

Wersety te pokazują zatem, że wszystko, co istnieje we wszechświecie, posiada życie, zdolność odczuwania, rozumienie i świadomość, choć nie zawsze jest to widoczne dla zwykłego obserwatora.

Jest to prawda, którą uznawały wielkie religie, niektórzy starożytni filozofowie, a w ostatnich czasach również pewne dziedziny nauki eksperymentalnej.

Jest to więc pierwszy stopień przewodnictwa, wspólny dla minerałów, roślin, zwierząt, ludzi, dżinnów oraz wszystkich innych form stworzenia.

Święty Koran mówi o tym pierwotnym i powszechnym przewodnictwie:

„On dał każdej rzeczy jej właściwą formę, a następnie poprowadził ją.”
(Koran 20:50)

Lub, jak czytamy w innej surze:

„Wysławiaj imię twego Pana, Najwyższego, który stworzył wszystko i nadał temu właściwe proporcje, a następnie wyznaczył i poprowadził.”

(Koran 87:1-2)

Oznacza to, że Allah nadał każdemu stworzeniu określoną naturę oraz funkcję i poprowadził je w sposób odpowiadający jego miejscu w porządku stworzenia.

Dzięki temu ogólnemu przewodnictwu wszystko we wszechświecie wykonuje swoje wyznaczone zadanie z niezwykłą doskonałością.

Na przykład to uszy słyszą dźwięk, a nie oczy czy nos. Podobnie nos rozpoznaje zapachy, ale nie widzi, natomiast oczy widzą, lecz nie mogą wąchać.

Krótko mówiąc:

„Nie ma nikogo w niebiosach ani na ziemi, kto nie przychodziłby do Najbardziej Miłosiernego jako Jego sługa.”

(Koran 19:93)

Drugi stopień przewodnictwa

W przeciwieństwie do pierwszego stopnia, drugi stopień przewodnictwa nie jest ogólny, lecz szczególny.

Ogranicza się on do tych stworzeń, które uważa się za istoty rozumne, czyli do ludzi i dżinnów.

Ten rodzaj przewodnictwa dociera do każdego człowieka poprzez proroków oraz objawione księgi.

Niektórzy przyjmują to przewodnictwo i stają się wierzącymi (muzułmanami), podczas gdy inni je odrzucają i stają się niewierzącymi (kāfirami).

Trzeci stopień przewodnictwa

Trzeci stopień przewodnictwa jest jeszcze bardziej szczególny, ponieważ dotyczy wyłącznie prawdziwych wierzących (mu’minīn) oraz ludzi bogobojnych (muttaqīn).

Podobnie jak pierwszy stopień, również ten rodzaj przewodnictwa pochodzi bezpośrednio od Allaha i nazywa się tawfīq (توفيق).

Oznacza to, że łaska Allaha zapewnia człowiekowi wewnętrzne i zewnętrzne środki oraz okoliczności, które sprawiają, że łatwiej, a nawet z przyjemnością, przyjmuje on wskazówki Świętego Koranu i postępuje zgodnie z nimi, natomiast trudniej jest mu je ignorować lub im się sprzeciwiać.

Zakres tego trzeciego stopnia przewodnictwa jest nieograniczony, a jego poziomy są niezliczone.

To właśnie tutaj znajduje się obszar, w którym człowiek nie tylko może, ale wręcz powinien czynić postęp w prawdziwym znaczeniu tego słowa.

Środkiem tego rozwoju jest wykonywanie dobrych i cnotliwych uczynków.

Każdy wzrost w dobrych czynach przynosi ze sobą wzrost Boskiego przewodnictwa.

Sam Święty Koran obiecuje taki wzrost:

„A tym, którzy podążają drogą prostą, Allah zwiększy ich przewodnictwo.”
(Koran 47:17)

„A kto wierzy w Allaha, temu On prowadzi serce.”
(Koran 64:11)

„A tych, którzy usilnie starają się dla Nas, z pewnością poprowadzimy Naszymi drogami.”
(Koran 29:69)

To właśnie w tej dziedzinie duchowego rozwoju widzimy, że nawet najwięksi prorocy i ludzie bliscy Allahowinieustannie podejmowali wysiłek.

A tym, czego szukali aż do ostatniego oddechu, było zwiększenie Boskiego przewodnictwa i pomocy Allaha.

Całościowe spojrzenie na przewodnictwo

Mając na uwadze trzy odrębne stopnie przewodnictwa, można łatwo zauważyć, że przewodnictwo jest czymś, co każdy człowiek w pewien sposób posiada, a jednak nikt, nawet osoba stojąca najwyżej pod względem duchowym, nie może obyć się bez pragnienia osiągnięcia jeszcze wyższych i doskonalszych jego poziomów.

Dlatego spośród wszystkich modlitw, które człowiek może skierować do Allaha, najważniejszą jest prośba o przewodnictwo. Właśnie tej modlitwy nauczył nas Allah już w pierwszej surze Świętego Koranu:

„Prowadź nas drogą prostą.”

Ta prośba jest równie potrzebna największym prorokom i ludziom bliskim Allahowi, jak i zwykłemu muzułmaninowi.

Z tego powodu Sura Al-Fatḥ (Zwycięstwo), wymieniając materialne i duchowe korzyści zdobycia Mekki w ostatnich dniach życia Proroka (pokój i błogosławieństwo Allaha z nim), również mówi:

„I aby poprowadził cię drogą prostą.”
(Koran 48:20)

Kiedy te wersety zostały objawione, Prorok (pokój i błogosławieństwo Allaha z nim) już posiadał przewodnictwo i sam był źródłem przewodnictwa dla innych ludzi.

Dlatego obietnica otrzymania przewodnictwa w tym kontekście może mieć tylko jedno znaczenie:

osiągnął on wówczas jeszcze wyższy i szczególnie wzniosły stopień Boskiego przewodnictwa.

Przewodnictwo: kilka uwag ostrożności

Kończąc tę dyskusję dotyczącą różnych znaczeń słowa „przewodnictwo” (hidāyah), powtarzamy kilka punktów, które pomogą czytelnikowi Świętego Koranu uniknąć pewnych nieporozumień i błędnych interpretacji:

1. Święty Koran czasami mówi o Boskim przewodnictwie jako o czymś ogólnym i wspólnym dla wierzących oraz niewierzących, a nawet dla wszystkich stworzeń.

W innych miejscach przedstawia je jako coś szczególnego i zarezerwowanego dla ludzi bogobojnych. Dlatego osoba nieostrożna może odnieść wrażenie, że istnieje tutaj sprzeczność.

Jednak kiedy zrozumiemy, że jeden stopień przewodnictwa jest wspólny dla wszystkich, podczas gdy inny stopień jest ograniczony do określonych przypadków, wszelkie wątpliwości i nieporozumienia łatwo się rozwiązują.

2. Z jednej strony Święty Koran wielokrotnie przypomina nam, że Allah nie obdarza przewodnictwem ludzi niesprawiedliwych i występnych. Z drugiej strony wielokrotnie ogłasza, że Allah prowadzi wszystkich. Nieporozumienie, które mogłoby się tutaj pojawić, również zostaje usunięte poprzez zrozumienie różnych stopni przewodnictwa.

Teraz łatwo możemy zobaczyć, że: ogólne przewodnictwo jest udzielane wszystkim bez żadnego rozróżnienia, natomiast trzeci, szczególny stopień przewodnictwa nie jest udzielany ludziom niesprawiedliwym i nieposłusznym.

3. Pierwszy i trzeci stopień przewodnictwa odnoszą się do bezpośredniego działania Boskiej łaski i żaden prorok nie może mieć w tym udziału, ponieważ zadanie proroków jest związane wyłącznie z drugim stopniem przewodnictwa.

Kiedy Święty Koran mówi o prorokach (pokój z nimi) jako o przewodnikach, zawsze odnosi się właśnie do tego drugiego stopnia i tylko do niego.

Z drugiej strony, kiedy Święty Koran, zwracając się do szlachetnego Proroka (pokój i błogosławieństwo Allaha z nim), mówi:

„Ty nie możesz poprowadzić tego, kogo chcesz.”
(Koran 28:56)

chodzi o trzeci stopień przewodnictwa.

Oznacza to, że:

nie jest to zadaniem proroka,

nie leży to w jego mocy, aby udzielić komuś tawfīq (Boskiego wsparcia i pomyślnego ukierunkowania),

czyli sprawić, aby komuś łatwo było przyjąć przewodnictwo i postępować zgodnie z nim.

Podsumowanie

Koraniczna modlitwa:

„Prowadź nas drogą prostą”

jest modlitwą o niezwykle szerokim znaczeniu i z pewnością należy do najważniejszych próśb, jakich Allah nauczył człowieka.

Żaden członek ludzkiej rodziny nie może twierdzić, że nie potrzebuje tej modlitwy.

Żaden sukces ani prawdziwe powodzenie, ani w tym świecie, ani w świecie przyszłym, nie może rzeczywiście nadejść bez podążania drogą prostą.

Szczególnie dla człowieka zagubionego w niepokojach i troskach przemijającego życia, modlitwa o drogę prostą jest niczym eliksir, choć wielu ludzi nie zdaje sobie z tego sprawy.

Drogą tych, którym udzieliłeś Swojego dobrodziejstwa; nie drogą tych, którzy zasłużyli na Twój gniew, ani tych, którzy pobłądzili.

Która „droga” jest „prostą”?

Przechodząc teraz do znaczenia określenia „droga prosta”, należy powiedzieć, że jest to droga, która nie posiada zakrętów ani odchyleń.

Wyrażenie to oznacza szczególną drogę wiary, która w równym stopniu unika dwóch skrajności: nadmiaru i niedostatku. Ten, kto podąża drogą prostą, zarówno w kwestiach wiary, jak i praktyki, nie przekracza wyznaczonych granic, ale też nie pozostaje poniżej tego, co jest wymagane.

Ostatnie dwa wersety Sury Al-Fātiḥa definiują i wskazują tę właśnie „drogę prostą”, o którą człowiek został wcześniej zachęcony, aby prosić.

Werset mówi:

„Drogą tych, których obdarzyłeś Swoją łaską.”

Kim są ci ludzie, wyjaśnia inny werset Świętego Koranu:

„Ci, których Allah obdarzył Swoją łaską: prorocy, prawdomówni (ṣiddīqūn), męczennicy (shuhadā’) oraz sprawiedliwi (ṣāliḥūn).”

(Koran 4:69)

Są to cztery kategorie ludzi, którzy cieszą się przychylnością Allaha.

1. Prorocy (anbijā’)

Spośród wszystkich tych grup prorocy zajmują najwyższy stopień.

2. Ṣiddīqūn (prawdomówni, całkowicie szczerzy)

Są to ci, którzy osiągnęli duchową doskonałość i w ten sposób uzyskali najwyższą rangę spośród naśladowców proroka.

W codziennym języku nazywa się ich ludźmi Allaha lub świętymi (awliyā’).

3. Shuhadā’ (męczennicy, świadkowie)

Są to ci, którzy poświęcają nawet swoje życie dla swojej wiary.

Słowo shuhadā’ może również oznaczać „świadków”, ponieważ arabskie słowo zawiera oba te znaczenia.

4. Ṣāliḥūn (sprawiedliwi, prawi)

Są to ludzie, którzy w pełni przestrzegają szariatu, nie tylko w zakresie obowiązków (wājibāt), ale także w odniesieniu do czynów zalecanych (mustaḥabbāt). W codziennym języku nazywa się ich pobożnymi, cnotliwymi lub dobrymi ludźmi. Werset ten określa więc drogę prostą w sposób pozytywny, utożsamiając ją z drogą, którą podążają ludzie należący do tych czterech kategorii. Następny werset czyni to samo w sposób negatywny, poprzez wykluczenie, mówiąc:

„Nie tych, na których spadł Twój gniew, ani tych, którzy pobłądzili.”

Oznacza to, że droga prosta znajduje się pomiędzy dwiema skrajnościami:

świadomym odrzuceniem prawdy po jej poznaniu,

oraz zagubieniem wynikającym z odejścia od właściwego przewodnictwa.

Ci, na których spadł gniew Allaha, to ludzie, którzy mimo tego, że dobrze znają nakazy Allaha, świadomie występują przeciwko nim z powodu rozmyślnego buntu, przewrotności lub podporządkowania się własnym pragnieniom. Innymi słowy, są to ci, którzy wykazują niedostatek w posłuszeństwie wobec Boskich nakazów.

Przykładem tego była ogólna sytuacja Żydów, którzy byli gotowi poświęcić swoją religię dla niewielkiej doczesnej korzyści oraz którzy obrażali, a czasami nawet zabijali swoich proroków. Natomiast „ci, którzy pobłądzili”, to ludzie, którzy z powodu niewiedzy lub braku zastanowienia przekraczają granice wyznaczone przez Allaha i popadają w przesadę oraz skrajność w sprawach religijnych. Przykładem tego był ogólny błąd chrześcijan, którzy przekroczyli granice w swoim szacunku dla proroka i uczynili z niego boga. Z jednej strony mamy więc buntowniczość Żydów, którzy nie tylko odmawiali słuchania proroków Allaha, lecz posuwali się nawet do ich zabijania; z drugiej strony mamy nadmierną gorliwość chrześcijan, którzy ubóstwili jednego z proroków.

Tak więc zasadnicze znaczenie tego wersetu jest następujące:

Modląc się o drogę prostą, nie prosimy o drogę tych, którzy są niewolnikami swoich pragnień, których myślenie i czyny są wypaczone oraz którzy zaniedbują wypełnianie obowiązków religijnych.

Nie prosimy również o drogę tych, którzy z powodu niewiedzy, nieuwagi lub błędnego prowadzenia oddają się przesadzie i skrajnościom w sprawach religijnych.

Prosimy natomiast o drogę znajdującą się pomiędzy tymi dwiema skrajnościami, drogę, która:

nie skłania się ani ku nadmiarowi, ani ku niedostatkowi,

jest wolna zarówno od kierowania się samymi pragnieniami,

jak i od wątpliwości, zamętu oraz błędnych przekonań.

Krótko mówiąc, modlitwa o drogę prostą jest istotą Sury Al-Fātiḥa.

Ponieważ poznanie i podążanie drogą prostą jest prawdziwą wiedzą oraz prawdziwym osiągnięciem w tym przemijającym świecie, błąd w jej wyborze może doprowadzić ludzi i całe narody do upadku.

Jednocześnie istnieją nawet ludzie spoza islamu, którzy twierdzą, że poszukują Boga i podejmują ogromne wysiłki, aby Go osiągnąć.

Dlatego Święty Koran tak wyraźnie określił drogę prostą, zarówno poprzez pozytywne wskazanie, czym ona jest, jak i poprzez wyjaśnienie, czym ona nie jest.

Klucz do drogi prostej

Zanim jednak przejdziemy dalej, należy rozważyć jeszcze jedną kwestię, której odpowiedź otworzyłaby drzwi do nowego i bardziej wszechstronnego zrozumienia.

Wydawałoby się, że aby zdefiniować drogę prostą, wystarczyłoby nazwać ją:

„drogą Proroka (pokój i błogosławieństwo Allaha z nim)”

lub

„drogą Koranu”.

Byłoby to również krótsze i bardziej jednoznaczne, ponieważ cały Święty Koran jest w rzeczywistości wyjaśnieniem drogi prostej, a nauki Proroka (pokój i błogosławieństwo Allaha z nim) stanowią ich rozwinięcie i praktyczne objaśnienie.

Jednak zamiast użyć tak krótkiego i bezpośredniego określenia, Święty Koran poświęcił dwa wersety tej krótkiej sury na pozytywne i negatywne określenie granic drogi prostej.

W ten sposób wskazał, że jeśli człowiek pragnie podążać drogą prostą, powinien szukać takich ludzi:

„tych, których Allah obdarzył Swoją łaską”

i przyjąć ich sposób życia.

Święty Koran nie nakazuje nam tutaj podążać za „drogą Koranu”, ponieważ sama księga nie wystarcza do pełnego wychowania i ukształtowania człowieka.

Nie nakazuje nam również po prostu podążać za „drogą proroka”, ponieważ Prorok (pokój i błogosławieństwo Allaha z nim) nie miał pozostać na tym świecie na zawsze, a po nim nie miał przyjść żaden kolejny prorok.

Dlatego, wymieniając tych, których nauka i przykład mogą pomóc człowiekowi osiągnąć drogę prostą, Święty Koran, oprócz proroków (pokój z nimi), wymienia również tych, którzy będą obecni wśród ludzi aż do końca świata:

ṣiddīqūn (prawdomówni, całkowicie szczerzy),

shuhadā’ (męczennicy / świadkowie prawdy),

ṣāliḥūn (sprawiedliwi, prawi).

Aby wskazać sposób, w jaki człowiek może odnaleźć drogę prostą, Święty Koran odwołał się więc nie do samej księgi, lecz do określonych ludzi.

Według hadisu, kiedy Prorok (pokój i błogosławieństwo Allaha z nim) poinformował swoich Towarzyszy, że podobnie jak wcześniejsze wspólnoty również jego umma zostanie podzielona na siedemdziesiąt lub siedemdziesiąt dwie grupy, a tylko jedna z nich będzie podążać właściwą drogą, zapytali go, która to będzie grupa.

Odpowiedział: „Ta, która będzie podążać za moją drogą i drogą moich Towarzyszy.”

Wszystko to oznacza, że same pisane księgi ani ustne przekazy nie są wystarczające, aby nauczyć, wychować i ukształtować człowieka.

Do tego potrzebny jest kontakt z ludźmi posiadającymi wiedzę oraz uczenie się od nich.

Innymi słowy:

Prawdziwym nauczycielem i wychowawcą człowieka musi być drugi człowiek; sama księga nie może całkowicie zająć jego miejsca.

Jak trafnie ujął to słynny urdujski poeta i satyryk Akbar:

کورس تو لفظ ہی سکھاتے ہیں
آدمی، آدمی بناتے ہیں

co można oddać po polsku jako:

„Kursy uczą jedynie słów; człowieka kształtuje drugi człowiek.”

Ta prawda odnosi się również do codziennego życia i innych dziedzin ludzkiej działalności.

Nikt nie stał się lekarzem, inżynierem, a nawet kucharzem czy krawcem jedynie poprzez przeczytanie książki.

Podobnie samo studiowanie Świętego Koranu i hadisów nie może być wystarczające dla moralnego i duchowego wychowania oraz kształtowania człowieka.

Takie studium powinno odbywać się pod kierunkiem specjalisty lub prawdziwego uczonego, zanim przyniesie właściwy pożytek.

Powszechnie można dziś zaobserwować, że wiele osób, choć poza tym wykształconych, żywi błędne przekonanie, iż można osiągnąć mistrzowską znajomość Świętego Koranu i hadisów jedynie poprzez przeczytanie tłumaczenia lub, w najlepszym przypadku, komentarza.

Jednak błąd takiego podejścia jest oczywisty.

Gdyby sama księga była wystarczająca do prowadzenia ludzi, nie byłoby potrzeby posyłania proroków.

Lecz Allah, zsyłając nam Swoją Księgę, zesłał również Swojego Proroka, aby pełnił rolę nauczyciela i przewodnika.

Również przy definiowaniu drogi prostej Allah wymienił tych spośród Swoich sług, którzy cieszą się Jego szczególną przychylnością.

Wszystko to wskazuje, że próbując zrozumieć Księgę Allaha i postępować zgodnie z nią, człowiek nie może polegać wyłącznie na własnym studiowaniu i własnym osądzie, lecz powinien zwrócić się do kogoś, kto posiada wiedzę.

Podsumowanie

Dwie rzeczy są konieczne dla fizycznego i duchowego dobra oraz powodzenia człowieka:

Księga Allaha, która zawiera przewodnictwo dotyczące każdej dziedziny ludzkiego życia.

Ludzie Allaha, którzy pomagają uczynić to przewodnictwo skutecznym i możliwym do zastosowania.

Sposobem korzystania z ludzi Allaha jest ocenianie ich według dobrze znanych zasad zawartych w Księdze Allaha.

Ci, którzy nie odpowiadają tym zasadom, nie powinni być uznawani za prawdziwych ludzi Allaha.

Lecz gdy człowiek odnajdzie ludzi Allaha w prawdziwym znaczeniu tego słowa, powinien szukać u nich przewodnictwa, aby zrozumieć znaczenie Księgi Allaha i wprowadzić ją w życie.

Dlaczego powstały podziały?

Jeśli chodzi o podziały między grupami w tej kwestii, można zauważyć, że istnieją dwa rodzaje odchyleń.

Niektórzy ludzie wybrali podążanie wyłącznie za Księgą Allaha, całkowicie ignorując ludzi Allaha oraz nie przypisując żadnej wartości ich naukom i wyjaśnieniom.

Z kolei inni uczynili ludzi Allaha jedynym kryterium prawdy i stali się obojętni wobec Księgi Allaha.

Obie te drogi prowadzą do zgubnego błędu.

Nakazy i związane z nimi rozważania

Podsumowując:

Sura Al-Fātiḥa rozpoczyna się od uwielbienia Allaha.

Następnie pojawia się ze strony człowieka wyznanie, że czci on wyłącznie Allaha i tylko do Niego zwraca się w chwilach potrzeby.

Można powiedzieć, że jest to swego rodzaju przysięga wierności, którą człowiek składa swojemu Panu i Władcy.

Na końcu znajduje się modlitwa obejmująca wszystkie możliwe ludzkie potrzeby i cele.

Oprócz tych głównych znaczeń z Sury wynikają również pewne dodatkowe, powiązane wskazówki. Są one następujące:

Właściwy sposób modlenia się do Allaha

Poprzez szczególny sposób wyrażenia oraz swoją strukturę Sura uczy człowieka, jak powinien się modlić i jak kierować prośby do Allaha.

Właściwa metoda polega na tym, że człowiek powinien rozpocząć od wypełnienia swojego obowiązku, jakim jest wychwalanie Allaha.

Następnie powinien złożyć przed Allahem przyrzeczenie całkowitego oddania, uznając, że:

nikt poza Allahem nie jest godzien czci i uwielbienia,

nikt poza Allahem nie posiada prawdziwej mocy udzielenia pomocy w trudnościach i potrzebach.

Dopiero potem człowiek powinien prosić o to, czego pragnie.

Istnieje wielka nadzieja, że modlitwa wypowiedziana w taki sposób zostanie przyjęta.

(zob. „Aḥkām al-Jaṣṣāṣ”)

Sura wskazuje również, że zwracając się do Allaha z prośbą, człowiek powinien prosić o coś tak wszechstronnego, aby w swojej istocie obejmowało wszystkie możliwe ludzkie cele.

Przykładem jest prośba:

„Prowadź nas drogą prostą.”

Jeżeli bowiem człowiek rzeczywiście podąża drogą prostą we wszystkich sprawach dotyczących tego świata i świata przyszłego, zarówno w życiu materialnym, jak i duchowym, nie musi obawiać się potknięcia ani szkody.

Wychwalanie Allaha jest naturalną potrzebą człowieka

Pierwszy werset Sury uczy człowieka wychwalać Allaha.

Wychwalamy kogoś albo ze względu na cechę, która jest w nim samym, albo ze względu na dobrodziejstwo, jakie od niego otrzymaliśmy. Jednak ten werset nie wymienia żadnej z tych rzeczy bezpośrednio.

Znaczenie tego jest takie, że błogosławieństwa Allaha są nieograniczone.

Święty Koran mówi:

„Jeśli będziecie próbować policzyć dobrodziejstwa Allaha, nigdy nie zdołacie ich wszystkich zliczyć.”
(Koran 14:34 oraz 16:18)

Pomijając wszystkie inne rzeczy, jeśli człowiek przyjrzy się jedynie samemu sobie, odkryje, że jest niczym mikrokosmos - małym światem, który w pewien analogiczny sposób zawiera w sobie wszystko, co znajduje się w wielkim świecie (makrokosmosie).

Jego ciało jest podobne do ziemi: włosy przypominają roślinność, kości przypominają góry, żyły, w których płynie krew, przypominają podziemne źródła.

Człowiek składa się ponadto z dwóch części:

ducha,

ciała.

Duch jest oczywiście wyższy pod względem wartości, a ciało pozostaje mu podporządkowane.

Jednak nawet w tej niższej części, w samym ciele, znajduje się tysiące cudów anatomicznych i biologicznych.

Mówi się, że człowiek posiada ponad trzysta stawów, a Allah uczynił każdy z nich tak silnym, że przez sześćdziesiąt czy siedemdziesiąt lat przeciętnego życia człowieka pozostają one w nieustannym ruchu, a mimo to nie wymagają naprawy.

Allah sam przypomina o tym:

„To My ich stworzyliśmy i to My umocniliśmy ich stawy.”
(Koran 76:28)

Weźmy przykład oka.

Człowiek może poświęcić całe życie, a mimo to nie poznać w pełni przejawów Boskiej mądrości, które się w nim znajdują.

Albo rozważmy jeden pojedynczy ruch oka i zobaczmy, ile błogosławieństw Allaha jest zaangażowanych w jego działanie.

Zanim oko może zobaczyć, wewnętrznie potrzebuje energii fizycznej, która z kolei pochodzi z pożywienia, powietrza, wody itd.

Zewnętrznie natomiast potrzebuje światła słońca, którego istnienie zależy od tysiąca innych czynników.

Oznacza to, że wszystkie siły wszechświata współdziałają, aby oko mogło zobaczyć choćby jeden raz.

A teraz spróbujmy obliczyć, ile razy oko widzi w ciągu jednego dnia, roku lub całego życia człowieka.

Podobnie działanie uszu, języka, rąk i nóg za każdym razem uruchamia siły całego wszechświata.

Jest to rodzaj błogosławieństwa dostępny w równym stopniu każdemu żyjącemu człowiekowi, zarówno królowi, jak i żebrakowi.

W rzeczywistości największe błogosławieństwa Allaha są wspólnym darem dla wszystkich żywych stworzeń.

Należą do nich na przykład:

powietrze,

woda,

światło,

słońce,

księżyc,

gwiazdy,

a właściwie wszystko, co znajduje się w niebiosach, na ziemi i pomiędzy nimi, wszystko to przynosi korzyść wszystkim bez wyjątku.

Istnieją jednak również szczególne błogosławieństwa, które Boska mądrość rozdzieliła pomiędzy ludzi w różnym stopniu  niektórzy otrzymują ich więcej, inni mniej.

Do tej kategorii należą:

majątek,

honor,

zdrowie,

pokój,

wiedza,

oraz inne osiągnięcia.

Chociaż błogosławieństwa ogólne są oczywiście znacznie ważniejsze i bardziej niezbędne dla ludzkiego życia niż te szczególne, człowiek w swojej nieświadomości często traktuje je jako coś oczywistego i nie dostrzega, jak wielkimi darami są, właśnie dlatego, że są dostępne dla wszystkich.

Sama natura człowieka wymaga więc, aby w uznaniu za niezliczone błogosławieństwa, które nieustannie spływają na niego w każdej chwili życia, wychwalał on, na tyle, na ile potrafi, swojego Dobroczyńcę i nieustannie Go sławił.

Właśnie aby wskazać tę podstawową potrzebę ludzkiej natury, Święty Koran rozpoczyna pierwszą surę od słowa:

Al-ḥamd (الحمد) - „Chwała”, „Wszelka pochwała należy się Allahowi”.

Dlatego wychwalanie Allaha zajmuje bardzo wysokie miejsce wśród aktów czci.

Prorok (pokój i błogosławieństwo Allaha z nim) powiedział, że kiedy sługa Allaha, otrzymawszy od Niego jakieś błogosławieństwo, mówi:

„Al-ḥamdu lillāh” - „Wszelka chwała należy do Allaha”

jest to tak, jakby oddał coś lepszego w zamian za to, co otrzymał.

(Qurṭubī, przekaz od Ibn Mājah na podstawie relacji Anasa)

Według innego hadisu, jeśli człowiek po otrzymaniu wszystkich możliwych błogosławieństw tego świata powie:

„Alḥamdu lillāh”

jego czyn przewyższa wszystkie te błogosławieństwa.

Komentując ten hadis i przytaczając opinie uczonych, al-Qurṭubī mówi, że sama zdolność wypowiadania słów:

„Alḥamdu lillāh”

jest już kolejnym błogosławieństwem Allaha.

Według innego autentycznego hadisu wypowiedzenie tych słów wypełnia połowę szali dobrych uczynków na Wadze (Mīzān).

Jeśli chodzi o prawdziwe znaczenie wychwalania Allaha, Shaqīq ibn Ibrāhīm wyjaśnia:

Kiedy człowiek otrzyma jakiś dar od Allaha, powinien:

najpierw rozpoznać Dawcę tego daru,

następnie być zadowolonym z tego, co Allah mu przeznaczył,

a na końcu, nigdy nie sprzeciwiać się Jemu tak długo, jak długo posiada choć odrobinę siły w swoim ciele, która sama również jest darem od Allaha.

(zob. Qurṭubī)

-------

Znaczenie słowa „Lillāh”

Drugim elementem wyrażenia Al-ḥamdu lillāh jest słowo Lillāh, które składa się z przyimka Lām (لِـ) oraz rzeczownika Allah (الله).

Ten przyimek oznacza „dla” i jest używany w celu wskazania wyłączności, podkreśla, że dana rzecz lub cecha należy wyłącznie do kogoś.

Dlatego wyrażenie Al-ḥamdu lillāh oznacza, że nie tylko obowiązkiem człowieka jest wychwalać Allaha, lecz że w rzeczywistości wszelka chwała należy wyłącznie do Niego i nikt inny we wszechświecie nie jest naprawdę godzien tej chwały.

Jednocześnie, jako kolejne błogosławieństwo dla człowieka, Allah, aby nauczyć go właściwego postępowania wobec innych ludzi, nakazał mu również dziękować tym osobom, przez które otrzymuje on dary od Allaha.

Albowiem ten, kto nie widzi potrzeby okazania wdzięczności swojemu ludzkiemu dobroczyńcy, nie będzie również wdzięczny Allahowi.

Samouwielbienie nie jest dozwolone

Stworzenie takie jak człowiek nie może wychwalać samego siebie.

Święty Koran mówi:

„Nie uważajcie samych siebie za czystych; On najlepiej wie, kto naprawdę jest bogobojny.”
(Koran 53:32)

Oznacza to, że człowiek może zostać pochwalony jedynie wtedy, gdy posiada bojaźń Bożą (taqwā), lecz tylko Allah wie, w jakim stopniu dana osoba rzeczywiście posiada tę cechę.

Jeśli chodzi natomiast o to, dlaczego Allah wychwala Samego Siebie, powodem jest fakt, że człowiek nie jest zdolny oddać należytej chwały Jego majestatowi i wielkości.

Nie tylko inni ludzie, nawet sam Prorok (pokój i błogosławieństwo Allaha z nim) powiedział:

„Nie jestem w stanie wychwalić Cię tak, jak na to zasługujesz.”

Dlatego Allah Sam nauczył człowieka sposobu, w jaki powinien Go wychwalać.

„Rabb” jest wyłącznym atrybutem Allaha

Arabskie słowo Rabb (رَبّ) - „Pan” - odnosi się do kogoś, kto nie tylko posiada daną rzecz, ale również jest w pełni zdolny i odpowiedzialny za jej właściwe wychowanie, rozwój i utrzymanie.

Oczywiste jest, że nikt poza Allahem nie może być Rabbem całego wszechświata.

Dlatego słowo Rabb, użyte w absolutnym znaczeniu, odnosi się wyłącznie do Allaha.

Nie jest właściwe nazywanie ani opisywanie kogokolwiek poza Allahem jako Rabb.

Hadis w Ṣaḥīḥ Muslim wyraźnie zabrania, aby niewolnik lub sługa nazywał swojego pana słowem Rabb.

Można jednak używać tego słowa wobec człowieka w znaczeniu ograniczonym i względnym, w odniesieniu do określonej rzeczy, na przykład:

rabb ad-dār (رَبُّ الدَّار) - „właściciel domu”, „pan domu” itd.

(Qurṭubī)

Szukanie pomocy u Allaha

Według wielkiego komentatora Koranu i Towarzysza Proroka, ʿAbdullāha ibn ʿAbbāsa, werset:

„Tylko Ciebie czcimy i tylko od Ciebie prosimy o pomoc”

(إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ)

oznacza, że:

człowiek oddaje cześć wyłącznie Allahowi i nikomu innemu,

zwraca się o pomoc wyłącznie do Allaha i do nikogo innego.

(Ibn Abī Ḥātim, Ibn Jarīr)

Sura Al-Fātiḥa jako tajemnica całego Koranu

Przekazano od niektórych wielkich uczonych i ludzi pobożnych pierwszych wieków islamu, że Sura Al-Fātiḥa jest tajemnicą (czyli istotą i podsumowaniem) całego Świętego Koranu, a ten werset jest tajemnicą całej Sury.

Dzieje się tak dlatego, że pierwsza część tego wersetu:

„Tylko Ciebie czcimy”
(Iyyāka naʿbudu)

jest deklaracją uwolnienia się od szirku (przypisywania Allahowi wspólników) oraz od wszelkiego pragnienia łączenia kogokolwiek z Allahem w oddawaniu czci.

Natomiast druga część:

„I tylko od Ciebie prosimy o pomoc”
(wa iyyāka nastaʿīn)

jest wyrazem uwolnienia się od wszelkiego polegania wyłącznie na własnej sile, zdolnościach i woli.

Takie przekonanie w sposób naturalny prowadzi człowieka do powierzenia siebie Allahowi we wszystkich sprawach.

Święty Koran wielokrotnie nakazuje:

„Czcij Go i zaufaj Mu.”
(Koran 11:123)

„Powiedz: On jest Najbardziej Miłosierny. W Niego wierzymy i Jemu całkowicie ufamy.”
(Koran 67:29)

„On jest Panem Wschodu i Zachodu. Nie ma boga poza Nim, więc weź Go sobie za opiekuna.”
(Koran 73:9)

Wszystkie te wersety oznaczają w istocie:

Prawdziwy muzułmanin, podejmując jakiekolwiek działanie, nie powinien polegać ani wyłącznie na własnych zdolnościach, ani na pomocy innych stworzeń, lecz powinien całkowicie powierzyć siebie Allahowi, ponieważ tylko On posiada absolutną moc i tylko On jest prawdziwym Pomocnikiem.

Dwie kwestie doktrynalne wynikające z tego wyjaśnienia

1. Zakaz oddawania czci komukolwiek poza Allahem

Pierwsza kwestia jest taka, że całkowicie zabronione jest oddawanie czci komukolwiek poza Allahem, a przypisywanie Mu kogokolwiek jako współtowarzysza w czci jest ciężkim i niewybaczalnym grzechem.

Jak już wcześniej wyjaśniono, słowo ʿibādah (czczenie) oznacza:

najwyższy stopień pokory, podporządkowania i uniżenia przed kimś wynikający z najgłębszej miłości i czci.

Jeżeli człowiek zachowuje się w taki sposób wobec jakiegokolwiek stworzenia, w terminologii islamskiej nazywa się to szirkiem (przypisywaniem wspólników Allahowi).

Z tej definicji „czci” wynika, że szirk nie ogranicza się jedynie do przypisywania Boskiej mocy posągom wykonanym z kamienia lub metalu, jak czynili to bałwochwalcy.

Również:

posłuszeństwo komuś,

miłość do kogoś,

okazywanie komuś czci

w stopniu, który jest zarezerwowany wyłącznie dla Allaha, stanowi jawny szirk (al-shirk al-jalī).

Opisując sposób, w jaki Żydzi i chrześcijanie popadli w szirk, Święty Koran mówi:

„Oni wzięli swoich uczonych i swoich mnichów za panów poza Allahem.”
(Koran 9:31)

Towarzysz Proroka ʿAdī ibn Ḥātim, który przed przyjęciem islamu był chrześcijaninem, zapytał Proroka (pokój i błogosławieństwo Allaha z nim), odnosząc się do tego wersetu:

„Dlaczego Koran obwinia chrześcijan za uczynienie swoich uczonych panami, skoro nigdy ich nie czcili?”

Prorok (pokój i błogosławieństwo Allaha z nim) zapytał go:

Czy nie jest prawdą, że ich uczeni uznawali wiele rzeczy za zakazane, mimo że Allah pozwolił ludziom je spożywać, a także uznawali za dozwolone to, co Allah zakazał i że chrześcijanie byli im w obu tych sprawach posłuszni?

ʿAdī przyznał, że tak było.

Wtedy Prorok (pokój i błogosławieństwo Allaha z nim) powiedział, że właśnie w ten sposób oddawali im „cześć”.

Dowodzi to, że tylko Allah ma prawo ustanawiać, co jest dozwolone (halāl), a co zakazane (harām).

Jeśli ktoś przypisuje w tej kwestii komuś innemu udział wraz z Allahem i mimo znajomości Boskich nakazów dotyczących tego, co dozwolone i zakazane, sprzeciwia się im, wierząc, że ktoś poza Allahem również ma prawo żądać posłuszeństwa w tych sprawach, wtedy w rzeczywistości oddaje mu cześć i popełnia grzech szirku.

Jednak aby uniknąć możliwego nieporozumienia, należy zaznaczyć:

Ten werset Koranu, który potępia „czczenie uczonych religijnych”, nie odnosi się w żaden sposób do zwykłych muzułmanów, którzy nie posiadając kwalifikacji do samodzielnego rozumienia Koranu i Sunny ani do wyprowadzania zasad szariatu z tych źródeł, naturalnie polegają na imamie, mudżtahidzie, muftim lub uczonym religijnym i stosują się do jego wskazówek.

W rzeczywistości tacy muzułmanie postępują właśnie zgodnie z Koranem i Sunną oraz wypełniają Boskie nakazy.

Sam Święty Koran mówi bowiem: 

„Zapytajcie ludzi posiadających wiedzę, jeśli sami nie wiecie.”
(Koran 16:43)

Kolejną rzeczą, która zalicza się do kategorii szirku (przypisywania Allahowi współtowarzyszy), jest składanie ofiar ślubowanych (nazr) komuś innemu niż Allah.

Podobnie jest z modlitwą kierowaną do kogoś innego w chwili potrzeby lub cierpienia, ponieważ według hadisu modlitwa również jest aktem czci.

Również przyjmowanie takich praktyk, które powszechnie uważa się za znaki lub symbole szirku, stanowi ten sam grzech.

Na przykład Towarzysz Proroka ʿAdī ibn Ḥātim przekazuje, że kiedy przyjął islam i pojawił się przed Prorokiem (pokój i błogosławieństwo Allaha z nim) z krzyżem zawieszonym na szyi, Prorok (pokój i błogosławieństwo Allaha z nim) poprosił go, aby usunął ten symbol.

Chociaż w tym momencie krzyż nie miał dla ʿAdī takiego znaczenia, jakie ma dla chrześcijan, mimo to został poproszony, aby również zewnętrznie unikał symbolu „szirku”.

Do symboli szirku zalicza się między innymi praktyki takie jak:

- wykonywanie pokłonu (rukūʿ) przed kimkolwiek poza Allahem,
- wykonywanie pokłonu twarzą do ziemi (sudżūd/sajdah) przed kimkolwiek poza Allahem,
- obchodzenie wokół osoby lub rzeczy w sposób przypominający ṭawāf (rytualne okrążanie Kaʿby).

Unikanie wszystkich takich symboli szirku jest konieczną częścią przymierza wierności wobec Allaha zawartego w słowach:

„Tylko Ciebie czcimy.”
Bezpośrednie i pośrednie szukanie pomocy u Allaha

Drugą kwestią doktrynalną, o której wspomnieliśmy, jest to, że człowiek powinien zwracać się o pomoc wyłącznie do Allaha, a nie do nikogo innego.

Wymaga to jednak pewnego wyjaśnienia.

Istnieje pewien rodzaj pomocy, o którą każdy człowiek zwraca się do innych ludzi.

Biorąc pod uwagę fizyczny porządek świata, jest to czymś naturalnym i koniecznym.

Krawiec lub rzemieślnik, stolarz lub kowal, każdy z nich służy innym ludziom, a każdy człowiek w pewnych sytuacjach musi korzystać z ich pomocy.

Szukanie takiej pomocy nie jest i nie może być zakazane przez żadną religię, ponieważ stanowi część sieci środków i przyczyn materialnych, które Allah ustanowił dla ludzi.

Również w sferze środków niematerialnych dozwolone jest proszenie o pomoc proroka lub świętego poprzez poproszenie go, aby modlił się do Allaha w czyjejś intencji.

Dozwolone jest także, podczas bezpośredniej modlitwy do Allaha, wspomnienie imienia proroka lub człowieka pobożnego jako wasīlah (وسيلة) - środka pośredniczącego, poprzez który człowiek prosi o przyciągnięcie Boskiego miłosierdzia.

Wyraźne hadisy oraz pośrednie wskazania Świętego Koranu w pełni uzasadniają tę praktykę.

Byłoby więc błędem potępiać ją jako zakazaną albo zaliczać ją do różnych form szirku.

Jaki rodzaj prośby o pomoc można kierować wyłącznie do Allaha?

Teraz pojawia się pytanie: jaki rodzaj prośby o pomoc można kierować wyłącznie do Allaha, a nie do nikogo innego?I kiedy człowiek popełnia grzech szirku (przypisywania Allahowi współtowarzyszy), prosząc o pomoc kogoś innego niż Allah?

Odpowiadając na drugie pytanie, można powiedzieć, że w tym kontekście szirk przybiera dwie formy.

Pierwsza forma szirku

Człowiek popełnia szirk, jeśli szuka pomocy u anioła, proroka, świętego lub jakiegokolwiek innego stworzenia, wierząc, że posiada ono wszechmoc taką jak Allah.

Jest to tak oczywista herezja, że nawet bałwochwalcy i ludzie oddający cześć innym poza Allahem uznaliby ją za błędną, ponieważ nawet oni nie uważali swoich bożków i bóstw za posiadające taką samą wszechmoc jak Allah.

Druga forma szirku

Druga forma jest tą, którą przyjmują bałwochwalcy i osoby przypisujące Allahowi wspólników.

Uznają oni, że tylko Bóg jest Wszechmocny, ale jednocześnie wierzą, że przekazał On część Swojej mocy jakiemuś aniołowi, prorokowi, świętemu albo mniejszemu bóstwu, które posiada pełną i niezależną władzę w określonej dziedzinie.

Według tego przekonania można zwracać się do takiej istoty z prośbą o pomoc w sprawach znajdujących się w jej zakresie działania.

To właśnie ten rodzaj prośby o pomoc Święty Koran zakazuje i przed którym ostrzega nas w słowach:

„Tylko Ciebie prosimy o pomoc.”
(Iyyāka nastaʿīn)

Skąd bierze się nieporozumienie w tej kwestii?

Istnieje prosty powód, dla którego ludzie mogą się tutaj pomylić.

Allah wyznacza wielu aniołów do wykonywania ogromnej liczby zadań nawet w fizycznym porządku wszechświata.

Podobnie Allah sprawia, że przez proroków dokonują się rzeczy przekraczające ludzkie możliwości - nazywane cudami (muʿdżizāt).

Tak samo przez ludzi świętych i pobożnych mogą pojawiać się niezwykłe wydarzenia zwane karāmāt (cudownymi znakami).

Nieostrożny obserwator może łatwo przeoczyć prawdziwą rzeczywistość i dojść do błędnego wniosku, że skoro aniołowie, prorocy lub święci dokonują takich rzeczy, to muszą posiadać własną moc i władzę.

Jednak taki sposób rozumowania jest jedynie złudzeniem.

Cuda i niezwykłe wydarzenia są bezpośrednimi działaniami Allaha, ale są ukazywane poprzez proroków i świętych, aby ludzie mogli rozpoznać ich duchową rangę.

Sami prorocy i święci nie posiadają mocy, aby sprawić, że takie rzeczy wydarzą się z własnej woli.

Potwierdza to wiele wersetów Świętego Koranu.

Na przykład werset:

„I nie ty rzucałeś, kiedy rzucałeś, lecz Allah rzucał.”
(Koran 8:17)

odnosi się do cudu Proroka Muhammada (pokój i błogosławieństwo Allaha z nim), kiedy rzucił garść kamieni w stronę armii swoich przeciwników, a Allah sprawił, że dosięgły one oczu całego wojska.

Koran przypisuje ten czyn nie samemu Prorokowi, lecz Allahowi.

Pokazuje to wyraźnie, że cud może zostać ukazany poprzez proroka, ale w rzeczywistości jest działaniem samego Allaha.

Podobnie, gdy lud Noego (Nūḥa, pokój z nim) zażądał od niego, aby  jako dowód swojego posłannictwa, sprowadził na nich karę Allaha, odpowiedział:

„Allah sprowadzi ją na was, jeśli zechce.”
(Koran 11:33)

Innymi słowy, oznajmił, że sam nie jest w stanie sprowadzić Boskiej kary jako cudu.

Inny werset Koranu opisuje odpowiedź grupy proroków skierowaną do ich ludów, które domagały się cudów:

„Nie możemy dać wam dowodu inaczej, jak tylko za pozwoleniem Allaha.”
(Koran 14:11)

Było to ponowne przyznanie, że nie jest w ich mocy tworzyć cuda, ponieważ wszelka moc należy do Allaha.

Podsumowując:

Prorok ani święty nie może dokonać cudu, kiedy tylko chce i jakiego tylko chce.

Niewierzący często żądali od Proroka Muhammada (pokój i błogosławieństwo Allaha z nim) oraz wcześniejszych proroków konkretnych cudów, lecz Allah ukazywał tylko te znaki, które sam wybrał, a nie inne.

Święty Koran przedstawia wiele takich przykładów.

Przykład z lampą i wentylatorem

Prosty przykład może pomóc zrozumieć tę kwestię.

W swoim pokoju otrzymujesz:

światło z lampy,

powietrze z wentylatora.

Jednak ani lampa, ani wentylator nie posiadają same w sobie absolutnej mocy dawania światła lub powietrza.

Potrzebują prądu elektrycznego dostarczanego z elektrowni, bez niego nie mogą działać.

Tak więc w rzeczywistości światło i ruch powietrza nie pochodzą od samej lampy czy wentylatora, lecz od energii elektrycznej, która pochodzi ze źródła zasilania.

Podobnie: święci, prorocy, aniołowie - są całkowicie zależni od Allaha we wszystkim, co czynią.

To moc i wola Allaha sprawiają, że rzeczy się wydarza­ją, choć mogą one zostać ukazane poprzez proroków i świętych, tak jak energia elektryczna działa poprzez lampę i wentylator.

Znaczenie proroków i świętych jako środka (wasīlah)

Ten przykład pokazuje również, że chociaż prorocy i święci nie posiadają własnej mocy, aby sprawić, że takie rzeczy się wydarzą, ich obecność nie jest całkowicie bez znaczenia dla tego, co się dzieje.

Nie można mieć światła w pokoju bez lampy ani powietrza bez wentylatora.

Podobnie nie można mieć cudów i niezwykłych znaków bez obecności proroka lub świętego.

Oczywiście istnieje pewna różnica między tymi dwoma sytuacjami.

Nawet jeśli wszystkie przewody i instalacje są sprawne, nie otrzymasz światła bez lampy ani powietrza bez wentylatora.

Jednak w przypadku cudów Allah posiada moc, aby, jeśli zechce, ukazać je nawet bez pośrednictwa proroków i świętych.

Zwyczajowym sposobem działania Allaha (sunnat Allāh) było jednak to, że cuda nie były ukazywane bez pośrednictwa proroków i świętych, ponieważ w przeciwnym razie nie spełniałyby celu, dla którego zostały ustanowione.

Podsumowując:

Człowiek powinien mieć mocną wiarę w zasadę, że wszystko, co się wydarza, dzieje się dzięki mocy i woli Allaha.

Jednocześnie konieczne jest uznanie potrzeby istnienia proroków i świętych oraz przyjęcie ich znaczenia.

Bez takiego uznania człowiek nie byłby w stanie ani prawdziwie wypełniać Boskich nakazów, ani osiągnąć zadowolenia Allaha.

Byłoby to podobne do człowieka, który nie rozumiejąc wartości lamp i wentylatorów, lekceważy je i pozostaje pozbawiony światła oraz powietrza.

Kwestia pośrednictwa (wasīlah)

Problemy, które omówiliśmy wcześniej, wprawiają wiele osób w zakłopotanie.

Jednak odpowiedź jest w swojej istocie prosta.

Traktowanie proroków i świętych jako środka (wasīlah) do przyciągnięcia Boskiego miłosierdzia nie jest ani absolutnie dozwolone, ani absolutnie zakazane.

Istnieje tutaj pewien warunek.

Jeżeli ktoś czyni to, wierząc, że prorok lub święty posiada wszechmoc samą w sobie, wtedy staje się to aktem szirku i jest zakazane.

Jeżeli jednak ktoś uważa proroka lub świętego jedynie za środek lub przyczynę, poprzez którą Allah okazuje Swoją łaskę, wtedy jest to dozwolone.

Jednak można zauważyć, że w tej kwestii ludzie zazwyczaj przyjmują jedną z dwóch skrajnych postaw:

Całkowite odrzucenie wasīlah - uznanie, że żadna forma pośrednictwa nie jest możliwa.

Przesadne uwielbienie proroków lub świętych.

Prawda natomiast znajduje się pomiędzy tymi dwoma skrajnościami.

6. Sukces w tym świecie i w życiu przyszłym

Jak wspomniano wcześniej, modlitwą, którą Święty Koran zaleca każdemu człowiekowi, w każdej sytuacji i przy każdym działaniu, jest prośba o:

prowadzenie drogą prostą.

Tak jak sukces w życiu przyszłym zależy od podążania prostą drogą prowadzącą do Raju, tak samo, jeśli człowiek się nad tym zastanowi,  sukces we wszystkich sprawach tego świata również zależy od trzymania się właściwej drogi.

To znaczy:

od stosowania takich środków i metod, które zwykle prowadzą do osiągnięcia zamierzonego celu.

Przeciwnie, chwila refleksji pokazuje, że porażka zawsze wynika z odejścia od właściwej drogi.

Ponieważ prosta droga jest potrzebna zarówno w sprawach tego świata, jak i życia przyszłego, ta modlitwa powinna stale znajdować się na ustach i w sercu prawdziwego muzułmanina.

Nie jako puste wypowiadanie słów, lecz z:

prawdziwą intencją,
szczerym pragnieniem,
pełnym zrozumieniem znaczenia wypowiadanych słów.

Z pomocą Allaha komentarz do Sury Al-Fātiḥa dobiega tutaj końca.

https://quran.com/al-fatihah/1/tafsirs/en-tafsir-maarif-ul-quran